Wanneer waarheen

De kleur is geen mening maar een sommetje. Voor 268 regio’s heb ik twintig jaar dagwaarden opgehaald: hoe warm het overdag wordt, hoe koud het ’s nachts is, hoeveel regen er valt en op hoeveel dagen. De gevoelstemperatuur reken ik apart uit, want dertig graden in Bangkok is iets anders dan dertig graden in Ouarzazate.

Het rekenmodel rekent met de gemiddelde hoogte van een vak van vijftig bij zestig kilometer. Een stad in een dal of op een hoogvlakte ligt daar vaak honderden meters onder of boven, en dat scheelt per kilometer al gauw zes graden. Daarom reken ik de temperaturen om naar de echte hoogte van het meetpunt: 6,5 graden per kilometer overdag en 4,5 graden ’s nachts, omdat koude lucht ’s nachts in dalen blijft hangen. Thimphu ligt elfhonderd meter lager dan zijn rekenvak en wordt ruim zeven graden warmer, Asmara ligt negenhonderd meter hoger en wordt zes graden koeler. Waar de omrekening niet opgaat, zoals aan de Peruaanse kust waar het rekenvak tot in de Andes reikt, heb ik het rekenvak naar de kust verlegd.

Daaroverheen liggen vijftien seizoensvensters die niet uit temperatuur en neerslag volgen. Het orkaanseizoen in het Caribisch gebied, de tyfoons rond Japan en de Filipijnen, de rook van de landbouwbranden in Noord-Thailand in maart, de smog boven de Gangesvlakte in november, de poolnacht in Lapland. Elk venster staat met de instantie erbij. Klik op een regio en je ziet de cijfers waarop het oordeel rust, inclusief de bron.

Boven de maanden staat een tweede rij knoppen. Die verandert niets aan de metingen, alleen aan de weging. Dertig graden is voor een roadtrip een prima dag en voor een klim naar een pas een straf, en dat verschil zat er tot nu toe niet in.

• Algemeen is de basisberekening. Aangenaam weer overdag, zo min mogelijk natte dagen.
• Bergwandelen schuift de comfortzone naar tien tot vierentwintig graden. Je klimt op eigen kracht, en het meetpunt ligt bijna altijd lager dan het pad. Natte dagen wegen zwaarder en rook telt anderhalf keer mee, want je ademt diep.
• Fietsen zit daartussenin. Een natte dag op de fiets duurt lang, dus regen weegt zwaar, en vorst blijft volledig meetellen vanwege gladheid.
• Roadtrip is het meest tolerant. Je zit een groot deel van de dag binnen, dus regen en kou wegen lichter. Cyclonen juist zwaarder, want die sluiten wegen af.
• Stedentrip draait het om. Hitte tussen de gebouwen telt zwaar, regen juist minder, want er is altijd een museum.

Hier moet ik eerlijk zijn over wat er verandert. De kleuren op de kaart zijn tot nu toe terug te voeren op metingen en op instanties: NASA voor het klimaat, het orkaancentrum voor de orkanen. Deze wegingen zijn dat niet. Dat wandelen bij vijftien graden prettiger is dan bij achtentwintig is mijn oordeel, geen meting. Ik zet de getallen erbij zodat je kunt zien waar dat oordeel precies zit, en ik zou het niet erg vinden als je het ergens oneens bent.

Wind en zeewatertemperatuur zitten er niet in, en dat blijft zo. Voor een fietser zegt een maandgemiddelde windsnelheid uit een raster van vijftig kilometer weinig, want richting telt zwaarder dan snelheid. En zonder zeewatertemperatuur is er geen strandprofiel; daar is deze site ook de plek niet voor. De leeslijst onderaan volgt altijd de basisberekening.

Een land is zelden één klimaat. In november regent het aan de Golfkust van Thailand het hardst van het jaar, terwijl je aan de Andamankust, aan de andere kant van dezelfde landengte, prima zit. Eén kleur over Thailand is dan gewoon fout.

Daarom zijn 56 landen opgeknipt in klimaatzones: Thailand in vieren, Australië en de Verenigde Staten in zevenen, Rusland en Brazilië in vieren, Zuid-Afrika in vijven. De rest van de wereld staat als heel land op de kaart.

Eilanden ver van het moederland waren hier eerst de blinde vlek. De Canarische Eilanden kregen de kleur van Sevilla, Madeira en de Azoren die van Porto, en Réunion die van Marseille. Dat scheelt in de winter meer dan tien graden. Ze hebben nu alle vier een eigen regio met een eigen meetpunt: Las Palmas de Gran Canaria, Funchal, Ponta Delgada en Saint-Denis. Guadeloupe, Martinique en Frans-Guyana staan sindsdien op grijs, want ze zaten in dezelfde fout en ik heb er nog geen meetpunt voor. Beter niets dan het weer van Marseille.

Dezelfde controle wees nog drie gevallen aan, kleiner maar even scheef. Hainan hing aan Shanghai, Okinawa en de Ryukyu-eilanden aan Ōsaka, en de Andamanen aan Chennai. Alle drie tropisch, alle drie gemeten op een gematigd punt duizend kilometer verderop. Ze meten nu in Sanya, Naha en Port Blair. Hainan laat zien hoeveel dat scheelt: onder Shanghai kwam januari uit op 54 en mei op 80, met het eigen meetpunt is dat 94 in januari en 56 in mei. Precies andersom dus.

Hij voorspelt niets. Hij laat zien wat een gemiddelde maand op die plek doet, gemeten over twintig jaar. De week dat jij er bent kan alsnog tegenvallen, en dat gebeurt ook.

Verder telt sneeuw als slecht weer, dus voor wintersport staat de kaart op zijn kop. Voor bergland reken ik de temperatuur om naar de echte hoogte, maar dat blijft een gemiddelde omrekening: een dal met veel nachtvorst of een kust met zeemist doet het anders. Bij kleine eilanden en smalle kuststroken bestaat het rekenvak grotendeels uit zee, en dan is het oordeel te mild. Drukte, prijzen, feestdagen en veiligheid zitten er helemaal niet in. Daarvoor is er de reisgids per land.

De klimaatcijfers komen uit NASA POWER, dat put uit de MERRA-2-reanalyse van NASA. Periode: 1 januari 2005 tot en met 31 december 2024. Per regio is één meetpunt gekozen, standaard de grootste plaats binnen die regio en anders de plek waar reizigers werkelijk komen. De gevoelstemperatuur is berekend met de formule voor schijnbare temperatuur van het Australische Bureau of Meteorology, uit dampspanning en windsnelheid. De temperaturen zijn omgerekend naar de hoogte van het meetpunt; die hoogte komt uit het Copernicus-hoogtemodel GLO-90, opgevraagd via Open-Meteo.

Voor eenendertig regio’s is dezelfde berekening ook gedaan op ERA5 van het Europese Copernicus-programma, als kruiscontrole. De gevoelstemperaturen lopen zelden meer dan een halve graad uiteen.

De seizoensvensters komen van het National Hurricane Center, het Australische Bureau of Meteorology, de Japan Meteorological Agency, PAGASA op de Filipijnen, het India Meteorological Department, het ASEAN Specialised Meteorological Centre en het NASA Earth Observatory.