Analfabetisme in Gambia en Senegal: een generatiekloof in beeld

Analfabetisme is in West-Afrika geen randverschijnsel, maar een factor die de sociale logistiek van de regio bepaalt. In landen als Senegal en Gambia is geletterdheid sterk afhankelijk van leeftijd, geslacht en geografie. Hoewel het basisonderwijs steeds beter bereikbaar wordt, blijft een aanzienlijk deel van de oudere bevolking afhankelijk van mondelinge overdracht en spraakberichten.

De cijfers: vooruitgang en stilstand

De statistieken laten een duidelijke scheidslijn zien:

• Volwassen geletterdheid: In Gambia ligt dit rond de 50%, in Senegal rond de 55% (UNESCO en Wereldbank, 2015-2023).
• De jongerenrevolutie: Onder jongeren (15-24 jaar) is de geletterdheid in beide landen gestegen naar ongeveer 67% (UNESCO en Wereldbank, 2015-2023), duidelijk hoger dan bij de oudere generaties.
• Genderkloof: Vrouwen blijven structureel achter door vroege uitval uit het schoolsysteem, vaak gedreven door huishoudelijke taken of vroege huwelijken op het platteland.

De logistiek van de mondelinge cultuur

In het dagelijks leven uit laaggeletterdheid zich niet in een gebrek aan informatie, maar in een andere overdracht:

1. Digitale sprong: Waar men vroeger afhankelijk was van schrift, heeft de smartphone voor een revolutie gezorgd. Spraakberichten (via WhatsApp) zijn de standaard geworden, waardoor analfabetisme minder een barrière vormt voor communicatie.
2. Mondelinge contracten: In de informele economie, zoals op de markten van Ziguinchor of Serekunda, worden prijzen en afspraken zelden vastgelegd. Vertrouwen en mondelinge bevestiging zijn de dragende krachten.
3. De taalparadox: Het onderwijs vindt plaats in het Frans of Engels, talen die thuis zelden gesproken worden. Hierdoor is schooluitval vaak een resultaat van taalverwarring in plaats van een gebrek aan motivatie.

Waarom Senegal iets voorloopt op Gambia

De voorsprong van Senegal is deels historisch en deels infrastructureel. Senegal beschikt over een dieper geworteld netwerk van universiteiten en middelbare scholen, ook in secundaire steden. In Gambia is de onderwijsdekking buiten de kuststrook pas recentelijk serieus aangepakt. Bovendien is de institutionele druk in Senegal om de overgang van lokale talen (zoals Wolof of Diola) naar het Frans te begeleiden, al langer onderdeel van het staatsbeleid.

De rol van religieus onderwijs

Een belangrijk aspect is de aanwezigheid van daaras (koranscholen). Veel kinderen die hier onderwijs volgen, leren het Arabische alfabet en kunnen religieuze teksten reciteren. Hoewel zij in officiële statistieken (die kijken naar Frans of Engels) als analfabeet worden genoteerd, bezitten zij een specifieke vorm van geletterdheid die binnen hun eigen gemeenschap hoog aangeslagen wordt.

Lees ook de reisverslagen:
Lees de reisverslagen: fietsen door Senegal en Gambia

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.