Brutalisme in Sarajevo

49

Al een paar maanden weet ik dat ik dit weekend moet vrijhouden, verder niets. De afgelopen week ligt er elke dag een kaart op de mat, met instructies en puzzelstukjes: wat ik moet inpakken, een serie foto’s waaruit blijkt dat ik naar Sarajevo ga, waar Mette al is, en ten slotte een vluchtnummer met vertrektijd. Zo zit ik om kwart voor zeven ’s ochtends met een rugtas in de trein.

Ik vlieg met Austrian Airlines via Wenen, waar de Mozartbonbon en de Weense wals uit de luidsprekers de gemoederen rustig moeten houden. Mooi land, Oostenrijk, maar truttig. Anderhalf uur overstap, en dankzij de smarttag in mijn rugzak weet ik dat ook mijn ruimbagage de oversteek haalt.

Mette zou me ophalen. Na een trage paspoortcontrole (dobar dan) is ze nog nergens te bekennen, dus krijg ik de instructie naar Hotel Europe te gaan, een duur vijfsterrenhotel in de oude stad waar we, dat weet ik zeker, niet zullen slapen. De luchthavenbus rijdt onregelmatig en nu even niet, dus wordt het een taxi. Veertig KM is de afspraak, ongeveer twintig euro in de aan de euro gekoppelde konvertibilna marka. Er komt een blonde vrouw aanlopen die vraagt of we de rit kunnen delen: de chauffeur ruikt extra winst, ik een goedkopere rit, en we vinden elkaar halverwege.

Een stad in een kom

Sarajevo ligt in een smalle vallei langs de Miljacka, ingeklemd tussen steile heuvels die aan alle kanten oplopen. Hoe hoger je kijkt, hoe verder de bebouwing tegen de hellingen op kruipt; de uitzichten zijn schitterend, het verkeer beneden in de kom staat vast. De chauffeur en de medepassagier praten onafgebroken. Ze speelde vroeger in het nationale basketbalteam, woont nu in Denemarken en gaat haar moeder opzoeken.

Sarajevo is de hoofdstad van Bosnië en Herzegovina, ooit een van de zes deelrepublieken van Joegoslavië. Toen dat land begin jaren negentig uiteenviel, verklaarde Bosnië zich onafhankelijk, en volgde een oorlog die hier bijna vier jaar duurde. De stad werd belegerd vanuit precies die heuvels die haar zo aantrekkelijk maken. In de gevels van veel gebouwen zitten nog herstelde kogelgaten, dicht opeen.

Wie nu van het uitzicht geniet, kijkt naar de stellingen van waaruit de stad jarenlang onder vuur lag.

Mette wacht me op voor Hotel Europe en neemt me een paar straten verderop mee, naar een appartement met een dakterras dat uitkijkt over de rivier, de heuvels, een moskee, een katholieke en een orthodoxe kerk. Vlak beneden ligt de Latijnse brug, de oudste van de stad en de plek waar in 1914 de moord op aartshertog Franz Ferdinand de Eerste Wereldoorlog ontketende. Die drie gebedshuizen binnen één blikveld vatten samen wat Sarajevo eeuwenlang was: een kruispunt van de islamitische, de katholieke en de orthodoxe wereld, met daarbij een Sefardisch-joodse gemeenschap die er na de verdrijving uit Spanje neerstreek. Mette heeft net een week te paard over de Via Dinarica gereden, de langeafstandsroute door het Dinarisch gebergte.

Met tram 5 het beton in

Voor een eerste indruk stappen we in de gele tram die pal voor de deur stopt. Lijn 5, 2,20 KM bij de chauffeur; bij een kiosk ben je een halve mark goedkoper uit, al weet je dat pas als je er een ziet. We rijden door de oude stad en daarna kilometers de nieuwe stad in, de westelijke wijken Novo Sarajevo en Novi Grad, waar mijn hart sneller gaat kloppen. Hier rijst het ene brutalistische betonblok na het andere op, woonkazernes uit de Joegoslavische tijd.

Het bekendste is Alipašino Polje, een wijk uit de late jaren zeventig die met plek voor zo’n zestigduizend bewoners jarenlang het dichtstbevolkte deel van de stad was. Aan de rand staat het RTV Dom, het grauwe omroepgebouw dat in de volksmond Sivi dom heet, uitgebreid om de Olympische Winterspelen van 1984 uit te zenden en in 1995 door een bom getroffen. In de gevels van de woonblokken zitten herstelde kogelgaten dicht opeen: dit waren tijdens het beleg de frontwijken. Tussen de torens liggen ruime parken.

Hier wordt geleefd

Al op de eerste dag belanden we in een buurtrestaurant, en dat is precies de charme van wijken als deze. Van een afstand ogen ze grauw; van dichtbij wordt er gewoon gewoond. De parken worden gebruikt, de terrassen zitten vol, kinderen spelen tussen het beton.

We sluiten de dag af met een wandeling terug langs de Miljacka. Het is zaterdagavond, de kade is autovrij, er wordt geflaneerd en een enkel terras loopt vol, maar de echte drukte ontbreekt. Misschien zitten de Bosniërs binnen voor de oefeninterland tegen Panama, al wordt die aan de andere kant van de oceaan gespeeld en moet hij op dit uur nog beginnen, zodat hij de lege kade moeilijk kan verklaren. Het blijft een rustige avond aan het water, met de verlichte heuvels als rand om de stad.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Mooi verhaal? ☕ Trakteer me op een koffie.