De laatste dag in Sarajevo, en net als alle dagen hier schijnt de zon. De stad voelt energiek en open: een dobar dan van onze kant levert vrijwel altijd een glimlach op, de terrassen zitten vol, en de verschillende gemeenschappen lopen ogenschijnlijk moeiteloos door elkaar.
Vanzelfsprekend is dat niet. De afgelopen dagen zagen we de littekens: de kogelgaten in de gevels, de stellingen op de heuvels vanwaar de stad jarenlang onder vuur lag. Voordat we naar huis vliegen, gaan we naar de plek die verklaart hoe Sarajevo dat alles heeft overleefd.
De tunnel onder de startbaan
Het vliegveld van Sarajevo stond tijdens het beleg onder toezicht van de Verenigde Naties en gold als neutraal terrein. Niemand mocht de landingsbaan over. Dat was een probleem, want aan de ene kant lag de belegerde stad en aan de andere kant het vrije Bosnische gebied, met de baan er precies tussenin als een grendel.
De oplossing lag eronder. In 1993 groeven Bosnische soldaten met de hand een tunnel van zo’n achthonderd meter dwars onder de startbaan door, van de wijk Dobrinja in de stad naar het dorp Butmir aan de vrije kant. Door die smalle, anderhalve meter hoge gang ging vier jaar lang alles wat de stad overeind hield: voedsel, brandstof, wapens en de mensen zelf. Het was de enige verbinding tussen de ongeveer driehonderdduizend belegerde inwoners en de buitenwereld.
Wie de stad in of uit wilde, moest onder de startbaan door.
Het museum zit in het huis van de familie Kolar, tegen het hek van het vliegveld, de gevel nog vol kogelinslagen. In de achtertuin begint het gat. Een meter of vijfentwintig van de tunnel is in oorspronkelijke staat te belopen, gebukt, want hoger werd hij niet.
Bezoekers met een eigen geschiedenis
Veel bezoekers in Sarajevo komen uit de diaspora, Bosniërs die tijdens of na de oorlog naar het buitenland vertrokken en nu terugkomen. Bij de tunnel is dat te merken. Mensen blijven stil staan bij de foto’s, sommigen in tranen, omdat ze het beleg zelf hebben meegemaakt of er dierbaren verloren. Voor hen is dit geen bezienswaardigheid maar een terugkeer.
Een paar uur later stijgen we zelf op vanaf precies de startbaan waar de stad zich jarenlang onderdoor moest worstelen. Vanuit het raampje krimpt Sarajevo tot de kom tussen de heuvels, vredig in de zon, de littekens van deze hoogte al niet meer te zien. Oorlog kent alleen verliezers, en juist dat lijkt telkens opnieuw te worden vergeten.
Plan je reis
- Overnachten in Bosnië en Herzegovina: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Bosnië en Herzegovina: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Meer uit Bosnië en Herzegovina
Zelf deze route gereden, of plannen in die richting? Ik lees en beantwoord alles.
Laat een reactie achter ›Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.