Lower Zambezi en de Kamwala Market: het einde van elf weken

We zouden hier best willen blijven, aan de Kafue, met de nachtelijke geluiden van nijlpaarden en hyena’s. Maar we hebben nog havermout en koekjes voor tachtig kilometer, en dit wordt onze laatste fietsdag. Belaagd door een wolk tseetseevliegen hebben we er bijna spijt van. Waar veel van die vliegen zijn, zijn buffels, want de vlieg heeft de buffel nodig als gastheer voor zijn parasiet; we zien de dieren niet, maar de steken bewijzen dat ze er zijn. Onderweg staat een jongen met een emmer gefrituurde maïsbollen, één kwacha per stuk. We hebben alleen een biljet van vijftig, hij geen wisselgeld en geen woord Engels. Vijftien is genoeg, de rest houdt hij, en hij rent glunderend terug naar zijn dorp, waar de hele familie begint te zwaaien. Na een zware dag met permanente tegenwind rollen we Mumbwa binnen. De teller staat op 6.336 kilometer. De laatste 150 naar Lusaka slaan we over: die weg is levensgevaarlijk druk en het mooiste ligt achter ons. Bij een kruispunt gaan onze fietsen als origami een halfvolle minibus in, en voor 2.000 kwacha razen we met 110 per uur naar de hoofdstad.

Met de auto naar Lower Zambezi

De fietsreis is voorbij, maar we hebben nog een paar dagen. South Luangwa was de eerste keus, maar dat is 600 kilometer; Lower Zambezi ligt op 220 en is makkelijk te doen. Bij Europcar huren we een auto, de fietsen laten we achter op kantoor. Lusaka uit komen is het eerste probleem: het centrum is een mierennest waar het verkeer muurvast staat, vrouwen met schalen sinaasappels tussen de auto’s door lopen en jongens katapulten aanbieden, effectief tegen opdringerige apen. Bijna niemand is hier in loondienst; de informele economie draait op kleine handel, van één stuk fruit tot een stapel handdoeken.

Na de stad wordt het onverwacht ingewikkeld. Bij de tolpoort, waar alleen contant of mobile money wordt geaccepteerd, staan we met lege handen: onze laatste kwacha ging op aan groente. Een vrachtwagenchauffeur ziet het, stapt uit en betaalt de twintig kwacha voor ons. Even later worden we door een politieagent van de weg gehaald, 74 waar 60 mag, boete 400 kwacha, contant. Ik heb geen kwacha, wel een briefje van vijf euro, dat volgens mij ongeveer 300 kwacha is. Voor hij het kan natellen ben ik alweer uitgestapt. Het laatste stuk verandert het land compleet: bergen, rode aarde, baobabs, hutten van rood leem. Vanuit de auto kijken mensen nieuwsgierig, maar de interactie die we als fietser hadden is weg. We zitten in een capsule die ons afsluit van het leven buiten. Bij het kamp, zonder hekken aan de rivier, staat een assistent die heel toepasselijk James heet en aanbiedt het vuur te maken en de tent op te zetten. Die nacht geen leeuw of olifant, maar wel een boszwijn, de schuwe neef van het wrattenzwijn.

De Zambezi vol dieren

Net als op tientallen campings ervoor zijn er geen hekken, en vandaag wandelt er een mannetjesolifant rustig over het terrein. Vraag je welk dier ze hier het gevaarlijkst vinden, dan noemen ze zonder aarzelen de olifant. Zwemmen in de Zambezi doen we niet, een les die we sinds het noorden van Namibië goed hebben geleerd: de rivieren zitten vol nijlkrokodillen en nijlpaarden. In Lusaka bezochten we een reptielenboerderij om te begrijpen wat we misten, en zagen hoe de krokodillen bij de kleinste beweging massaal op het water afgingen. Voor de rivier zelf nemen we een boot. De Zambezi vormt hier de grens met Zimbabwe: aan onze kant rijst het escarpment op, de steile helling die het hoogland afbakent, aan de overkant ligt Mana Pools laag aan het water. Het aantal nijlpaarden is indrukwekkend, in groepen van vijf tot vijftien, een pod, met overal ogen en oren boven het water. Olifanten komen uit het bos drinken, op elke oever en elk eiland, en het hoogtepunt is een kudde buffels die op een eiland tussen de koeien staat te grazen. We stappen uit op een zandbank en drinken er een biertje op minder dan honderd meter van olifanten en buffels, met krokodillen en nijlpaarden in het water om ons heen, terwijl de zon achter het escarpment wegzakt en het water rozeoranje kleurt.

Om onze kansen te maximaliseren boeken we ook nog een volle dag safari. Bij de poort betalen we 25 dollar per persoon alleen al voor de toegang. Het park is droger en opener dan Kafue, langs de rivier grote ebbenhout- en vijgenbomen, landinwaarts een kaal mopane-woud met hier en daar een baobab. We volgen het spoor van hyena’s, die zich weer niet laten zien, maar dan ligt er een roedel wilde honden op het pad, een stuk of tien, de oren gespitst, de staarten zwiepend. Tien op één plek is een significant deel van de wereldpopulatie. Even verderop slapen jonge mannetjesleeuwen in de schaduw. Het slot van de dag is de Zambezi vol drinkende olifanten in het laagstaande oranje licht: de volwassen dieren tot hun knieën in het water, de slurf diep ondergedompeld, de kleintjes die op hun knieën de steile oever op klauteren, voortgeduwd door de kudde achter zich. Met de kennis van nu hadden we in Kafue niet dagenlang naar dieren gezocht die we toch niet zagen, en die dagen hier doorgebracht. Maar dat is een tip voor de volgende fietsers.

Mzungu op de Kamwala Market

Terug in Lusaka, de hoofdstad van 2,2 miljoen mensen, laten we de fietsen in het hotel en nemen een taxi naar Kamwala Market, de grootste markt van de stad. Elke straat heeft zijn eigen specialiteit. Op de automarkt is elk denkbaar onderdeel te koop, overduidelijk uit reeds lang afgedankte auto’s: banden zonder profiel, stapels ijzer, een wand vol schroeven. Verderop stapels ongepaard schoeisel en kleding in bulkzakken zoals ze uit Europa worden afgedankt en hier weer handel worden. Elke kraam heeft een luidspreker waaruit onafgebroken wordt geroepen, vijf kwacha, tien kwacha, alsof honderd veilingmeesters door elkaar schreeuwen. Kruiers duwen onmogelijk zware ladingen, en daartussen lopen elegante Zambiaanse vrouwen met emmers en bossen suikerriet op het hoofd, rechtop en zonder te morsen. Regelmatig horen we mzungu, het woord waarmee men in heel Zambia een witte voorbijganger aanroept, letterlijk iemand die rondzwerft. We kijken om, schudden handen, wisselen een paar woorden.

Uitgeput sluiten we af in het Lusaka National Museum, waar diorama’s het dagelijkse leven tonen: vrouwen die maïs stampen in een houten vijzel, potten op het hoofd, mannen in de schaduw.

Het is geen museum van iets wat verdwenen is. We zijn de afgelopen weken dwars door die taferelen heen gefietst.

Na elf weken zuidelijk Afrika is het tijd voor de terugreis. Zambia was de ruwste en onverwachtste afsluiter van de vier landen, minder toeristisch dan de rest, en nergens hebben we zo veel gelachen.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Meer uit Zambia

De mensen van Zambia: Tonga, Bemba, Nyanja en de mzungu op de markt13 juli 2026Het landschap van Zambia: miombo, de grote rivieren en KAZA13 juli 2026Van Noord-Rhodesië en de kopergordel naar de onafhankelijkheid van 196413 juli 2026