Home AfrikaZambiaVan Noord-Rhodesië en de kopergordel naar de onafhankelijkheid van 1964

Van Noord-Rhodesië en de kopergordel naar de onafhankelijkheid van 1964

by Jeroen Kleiberg
Published: Updated:
Historische mijnstad in de Copperbelt van Zambia met een oude mijnschacht-toren, verweerde industriële gebouwen en lage arbeiderswoningen
Historische mijnstad in de Copperbelt van Zambia met een oude mijnschacht-toren, verweerde industriële gebouwen en lage arbeiderswoningenAlle foto’s uit Zambia ›

De geschiedenis van het moderne Zambia begint bij het koper. Aan het einde van de negentiende eeuw bracht de Britse zakenman Cecil Rhodes het gebied ten noorden van de Zambezi onder het gezag van zijn British South Africa Company, op zoek naar delfstoffen. Het land werd naar hem Noord-Rhodesië genoemd, om het te onderscheiden van Zuid-Rhodesië, het huidige Zimbabwe. In 1924 nam de Britse kroon het bestuur over. Toen kort daarna in het noorden enorme koperlagen werden aangeboord, veranderde het gebied in korte tijd.

Enorme open kopermijn in de Copperbelt met terrasvormige roodbruine groevewanden en mijnbouwmachines

De Copperbelt en de koloniale economie

In de jaren twintig en dertig ontstond langs de grens met Congo de Copperbelt, een reeks mijnsteden als Kitwe, Ndola en Chingola die vrijwel uit het niets werden opgetrokken. Duizenden Afrikaanse arbeiders trokken vanuit het platteland naar de mijnen, en de bevolking van het noorden verstedelijkte razendsnel. De kolonie draaide voortaan op koper: de winst ging naar Britse en Zuid-Afrikaanse bedrijven, terwijl de zwarte mijnwerkers in gescheiden woonkampen leefden en veel minder verdienden dan hun blanke collega’s. Die ongelijkheid werd de kern van het latere verzet, want juist in de mijnsteden ontstonden de eerste vakbonden en politieke bewegingen.

De koloniale hoofdstad lag aanvankelijk in Livingstone bij de Victoria Falls, tot die functie in 1935 verhuisde naar het centraler gelegen Lusaka. Overal in het land liet de kolonisatie sporen na die nu nog zichtbaar zijn: de spoorlijn van de kust naar de Copperbelt, de rechte koloniale straten in de oude stadscentra, en het Engels als bestuurstaal.

De koperlagen van de Copperbelt liggen zo dicht bij het aardoppervlak dat de eerste mijnbouwers ze konden vinden aan de kleur van de grond en de planten die er groeiden.

Oude koloniale enkelspoor-spoorlijn die kaarsrecht door groen miombo-landschap richting de horizon loopt

Federatie, verzet en onafhankelijkheid

In 1953 voegden de Britten Noord-Rhodesië samen met Zuid-Rhodesië en Nyasaland (het huidige Malawi) tot de Federatie van Rhodesië en Nyasaland. De zwarte bevolking van het noorden zag daarin vooral een manier om de blanke macht uit het zuiden over hen uit te breiden, en het verzet groeide. Een jonge onderwijzer, Kenneth Kaunda, werd het gezicht van die beweging met zijn partij UNIP. Na jaren van stakingen, campagnes en politieke druk viel de federatie eind 1963 uit elkaar.

Op 24 oktober 1964 werd Noord-Rhodesië onafhankelijk onder de nieuwe naam Zambia, ontleend aan de rivier de Zambezi, met Kaunda als eerste president. Hij regeerde zevenentwintig jaar, vanaf 1973 als leider van een eenpartijstaat nadat hij in 1972 de oppositiepartijen had verboden, tot hij in 1991 na een periode van economische neergang vreedzaam de macht overdroeg na verkiezingen. Dat vreedzame karakter is Zambia sindsdien blijven kenmerken: waar buurlanden oorlogen en staatsgrepen kenden, wisselde in Zambia de macht bij de stembus. Het koper bleef intussen de motor en de zwakke plek van de economie tegelijk.

De naam Rhodesië is van de kaart verdwenen, maar de mijnsteden die het koper voortbracht bestaan nog, en Zambia leeft nog altijd op en neer met de wereldprijs van het metaal.

Jeroen Kleiberg

Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.

Jeroen

via iDEAL, eenmalig





Plan je reis

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Foto’s uit Zambia

Meer foto’s uit Zambia ›
DelenWhatsAppE-mailFacebook
Jeroen Kleiberg

Jeroen Kleiberg

I like to explore some more

Eens per maand in je inbox

Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.

Zonder advertenties

Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.

Jeroen

via iDEAL, eenmalig





Laat een bericht achter


Meer inspiratie