Zambia is een land van veel volken. Bij de onafhankelijkheid in 1964 kreeg de nieuwe staat grenzen die door de Britten waren getrokken, dwars door taal- en stamgebieden heen. Binnen die grenzen leven meer dan zeventig etnische groepen, bijna allemaal Bantoetalig, elk met een eigen taal, streek en geschiedenis. Dat het land sindsdien opvallend vreedzaam bij elkaar is gebleven, komt deels door een bewust beleid: eerste president Kenneth Kaunda maakte van “One Zambia, One Nation” een leus die tot op vandaag telt.
Drie grote taalgroepen
De grootste groep zijn de Bemba, die in het noorden en in de mijnsteden van de Copperbelt wonen; ongeveer een derde van de Zambianen spreekt Bemba als eerste taal. In het oosten en rond de hoofdstad Lusaka overheersen de Nyanja, ook Chewa genoemd, wier taal het Nyanja in de stad is uitgegroeid tot algemene omgangstaal. In het zuiden, langs de Kafue en tot aan de Zambezi, wonen de Tonga, een van de oudste groepen van het land, van oudsher veehouders en akkerbouwers. De huidige president, Hakainde Hichilema, die in 2021 werd gekozen, komt uit deze zuidelijke Tonga-streek.
Engels bindt die groepen aan elkaar. Het is de officiële taal, de taal van school, krant en overheid, maar bijna niemand spreekt het thuis. Wie over het platteland reist, merkt hoe snel het Engels overgaat in de streektaal zodra de weg de dorpen in loopt. Reizigers worden overal begroet, en het woord dat ze horen verschilt per gebied: op het Tonga-platteland roepen kinderen mukua vanuit de hutten, terwijl in Lusaka en langs de grote wegen het woord mzungu klinkt, een uit het Bantoe stammend woord voor een blanke, letterlijk iemand die rondzwerft.
Overal langs de weg gaat een hand omhoog en klinkt een groet; twee bepakte fietsers zijn zo zeldzaam dat mensen een stuk meerijden alleen om te vragen waar ze vandaan komen.
De informele economie
Het dagelijks leven van veel Zambianen speelt zich af buiten de loonlijst. Slechts een minderheid heeft een vaste baan; de rest leeft van kleine handel. Dat is nergens zo zichtbaar als op de Kamwala Market in Lusaka, de grootste markt van de stad, waar elke straat zijn eigen specialiteit heeft. Op de automarkt liggen banden zonder profiel en stapels ijzer, gestript uit lang afgedankte auto’s; verderop bergen ongepaard schoeisel en balen kleding die als afval uit Europa vertrekken en hier weer handel worden. Uit elke kraam schalt een luidspreker met prijzen, vijf kwacha, tien kwacha (ongeveer twintig eurocent), tot het klinkt als honderd veilingmeesters door elkaar.
Diezelfde economie zie je in het klein langs elke weg: een jongen met een emmer gefrituurde maïsbollen, vrouwen die tussen de vastgelopen auto’s van Lusaka sinaasappels verkopen, een kraampje waar het enige eten nshima is, de stijve maïspap die de basis vormt van vrijwel elke maaltijd. Het is een land waar bijna iedereen iets verkoopt, en waar een biljet zonder wisselgeld eerder tot een cadeau leidt dan tot een probleem.
In het Lusaka National Museum stampen vrouwen in een diorama maïs in een houten vijzel; buiten, op straat, gebeurt precies hetzelfde, want het is geen museum van iets wat verdwenen is.
Plan je reis
- Overnachten in Zambia: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Zambia: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Zambia: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Meer uit Zambia
Zelf deze route gereden, of plannen in die richting? Ik lees en beantwoord alles.
Laat een reactie achter ›Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.