Langs de Kafue: weg van de vrachtwagens, het echte Zambia in

In Choma slaan we af. Bijna geen verkeer volgt ons de M11 op, de weg wordt stil, en waar ik gisteren nog een fietshater begon te worden, groet ik nu iedereen die we passeren. Het is bijna honderd kilometer puur fietsplezier, met nog altijd tegenwind, want die is niet met ons meegedraaid. In het centrum van Choma perst de vrachtwagenroute zich nog dwars door de stad, diepladers vol koper en zink, tankwagens. Ik gun ze een rondweg en ons een wereld zonder vrachtwagens. Op de M11 verschijnen palmbomen, bananen en papaja’s, dorpen verscholen in het groen. Het wordt tropischer. Het is 1 mei, Dag van de Arbeid: de vrouwen prachtig gekleed, de mannen in pak met stropdas, op weg naar het feest of de kerk, waarschijnlijk allebei.

Het echte Zambia

Het toeristenuniversum brokkelt af. Lang geleden lieten we het blanke Afrika achter ons, maar reden we daarna nog door een parallelle wereld van lodges en safaribedrijven. Hier verdwijnt die. Minder comfort, meer werkelijk leven. Het landschap is licht glooiend en uitbundig groen, het verkeer bestaat uit een incidentele auto of kleine vrachtwagen, altijd afgeladen met mensen, en verder fietsers en ossenkarren. De hele dag door zwaaien, good morning, how are you. Uit de dichte begroeiing klinkt gefluit als we passeren, op de een of andere manier toch gespot. Kinderen roepen mukua vanuit ronde hutten, in de Tonga-taal die hier wordt gesproken het woord voor blanke. De mensen lijken het oprecht leuk te vinden dat we door hun leven fietsen. Dat vinden wij toevallig ook.

In Namwala bereiken we de Kafue, de langste rivier die volledig binnen Zambia stroomt: 1.576 kilometer, ontspringend nabij de Congolese grens en uitmondend in de Zambezi. Meer dan de helft van de Zambianen woont in haar stroomgebied. Van Namwala zijn er twee routes naar Itezhi-Tezhi; de zuidelijke kent en gebruikt niemand, dus gaan we via de noordoever, met een gratis pont. Het is een stalen schuit met aan elke kant een tweetaktmotor, plek voor twee auto’s of een handvol fietsers, en aan de overkant is het druk: graan wordt opgestapeld, runderen worden samengedreven, mensen zwaaien.

Twee bepakte witte fietsers zijn hier geen alledaags gezicht. Het is onwaarschijnlijk dat dit vaker dan een handvol keer per jaar gebeurt.

Vanuit clusters van hutten wordt enthousiast gezwaaid, bijna elke fietser die ons passeert doet zijn best een stukje mee te rijden. Bij Itezhi-Tezhi verandert het landschap van vlak stroomdal in dichtbegroeide heuvels. De Kafue is hier in 1977 afgedamd, en het stuwmeer erachter reikt tot aan de horizon. De camping aan het water blijkt misschien wel onze mooiste slaapplek van de reis: een tuin met een zwembad, meerkatten tussen de tafels, geen andere gasten. We kijken hoe de zon in het meer zakt.

Het grootste park van Zambia

Kafue is het oudste en grootste nationale park van Zambia, 22.400 vierkante kilometer, opgericht in de jaren vijftig door de Britse natuurbeschermer Norman Carr. Het herbergt de hoogste diversiteit aan antilopensoorten van heel sub-Saharaans Afrika, maar na negen weken hebben we nog geen hyena gezien en de buffel nog niet van dichtbij. We gaan op safari, om half zes ’s ochtends, direct achter de camping. Over de Spinal Road langs het meer, waar het hoge waterpeil duizenden dode bomen uit het water laat steken, met de vlammende ochtendlucht erachter. De oevers zijn overstroomd tot moeras; het water stijgt nog altijd, gevoed van stroomopwaarts, na drie droge jaren. Vogels genoeg: Afrikaanse zeearenden, maraboes die roerloos in het moeras staan met hun keelzak als een vergeten lunchpakket, duizenden nijlganzen. Maar een beestenboel wordt het niet. Pas aan het einde, op het pad voor ons, drie Afrikaanse wilde honden, schuw en in beweging. Wereldwijd zijn er nog geen zevenduizend van deze dieren over, en Kafue is een van hun belangrijkste leefgebieden. Ze kijken even om en verdwijnen in het groen.

Kafue maakt deel uit van KAZA, met 520.000 vierkante kilometer het grootste grensoverschrijdende natuurgebied ter wereld, verdeeld over vijf landen en zonder hekken. Dieren bewegen hier vrij. Dat was precies wat ik zocht toen ik aan deze reis begon, en al sinds het noorden van Namibië rijden we erdoorheen. Het nadeel is dat dieren zich, met water overal na de regens, niet rond drinkplaatsen verzamelen. Zeker in Kafue, dat grotendeels uit miombo-bos bestaat, afgewisseld met manshoog olifantsgras, is het zicht nihil. Om onze kansen te vergroten gaan we een volle dag op safari, dertien uur en 250 kilometer over stuiterpaden, de Afrikaanse massage. Het spannendste moment is een eenzame mannetjesolifant die met klapperende oren en trompetterend op ons af komt rennen. Achteruit, snel, en dan nog een tweede aanval. Olifanten hebben hier veel meer ruimte nodig dan in Etosha of Chobe, en de reden is verdrietig: Kafue had decennialang last van stroperij, en pas in 2022 nam de organisatie African Parks het beheer over. Die geschiedenis zit in het geheugen van de dieren. Wie in een auto stapt, is voor een Kafue-olifant geen toerist maar een herinnering aan geweld. We maken eindelijk een goede foto van een buffel; de big five is nu ook op de gevoelige plaat vastgelegd.

De fixer

Wegkomen is een probleem apart. Het pad waarover we kwamen is na de regen veranderd in black cotton soil, de zwarte kleigrond die berucht is om zijn plakkerigheid, en over de Spinal Road door het park mag niet worden gefietst. Gelukkig is dit Afrika, waar voor elk probleem een oplossing bestaat: met een auto worden we veertig kilometer verderop aan de verharde weg afgezet. Hier mag wel worden gefietst, en de weg is de grens: links het nationale park, rechts de Game Management Area. Het verschil is wezenlijk. In een park is menselijke bewoning verboden en draait alles om wildbescherming; in een GMA leven mensen en dieren naast elkaar, met landbouw en gereguleerde jacht, terwijl de dieren vrij tussen beide gebieden trekken.

Onze camping voor de nacht blijkt gesloten, de weg loopt dood aan het water, en de zon gaat over een uur onder. Dan verschijnt Daniel, die van de nabijgelegen lodge blijkt te zijn en een geboren fixer is. Kamperen mag, na een telefoontje. Eten kan bij het vijfsterrenresort ernaast, maar pas om zeven uur, en varen na zonsondergang is verboden, dus wordt het een halfuur door de bush met de auto, meteen maar een nachtsafari. Op de terugweg in het donker eindelijk onze eerste hyena. Zolang je op een plek bent die dieren als mensenterrein kennen, legt de gids uit, heb je weinig te vrezen; het is de bush die hun domein is. Fietsend daardoorheen word je niet herkend als iets bekends, en dan kan het snel gevaarlijk worden. Dat wij door de GMA niets zagen, betekent niet dat er niets zat. Terug op het kamp maakt Daniel een vuur, niet voor de gezelligheid maar zodat de dieren om ons heen lopen en niet dwars door het kamp.

Ergens vlakbij gromt een hyena. We zien het niet. Het ziet ons wel.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Meer uit Zambia

De mensen van Zambia: Tonga, Bemba, Nyanja en de mzungu op de markt13 juli 2026Het landschap van Zambia: miombo, de grote rivieren en KAZA13 juli 2026Van Noord-Rhodesië en de kopergordel naar de onafhankelijkheid van 196413 juli 2026