Donderdag 2 februari 2012: Tamnougalt
We ontbijten op het zonnige dakterras van Chez Jacob. Beneden rijden mensen op hun ezels naar de akkers in de oase. Het ontbijt is het beste van de reis: schaaltjes verse jam en honing voor de pannenkoeken, en royaal koffie en thee. Daarna lopen we de omgeving in.
Een doolhof van leem
De lemen bebouwing van ksar Tamnougalt is deels ingezakt en ingestort, een doolhof van poorten, hoeken en loze ruimten. Sommige huizen zijn nog bewoond, te zien aan het elektriciteitskastje naast de deur. Aan de gevel valt niet af te lezen wat erachter schuilgaat; achter een ingestorte muur kan een paleis liggen. We staan in een ruïne zonder dak terwijl achter een venster muziek klinkt. Roedels honden zwerven door de stoffige straten.
Ezels brengen de mannen en vrouwen naar hun akkers langs de Oued Draa, met 1.100 kilometer de langste rivier van Marokko. De akkers zijn met lemen muurtjes van elkaar gescheiden en vaak afgesloten met een deur van hout of blik. Een netwerk van irrigatiekanalen verdeelt het rivierwater over de percelen. Overal staan de multifunctionele dadelpalmen, die naast voedsel ook brandhout en bouwmateriaal leveren. Men is er zuinig op: alleen palmen die geen dadels meer geven worden gekapt, en dode bladeren dienen als brandstof. Een paar vieze kinderen bedelen om ‘bonbon, stylo, dirham’, maar negeren werkt en de meeste kinderen groeten ons met een bonjour, een lach en een zwaai.
Aan de gevel valt niet af te lezen wat erachter schuilgaat; achter een ingestorte muur kan een paleis liggen.
De Hof van Eden
Het is een mooie dag met een bijna donkerblauwe lucht. De half ingestorte bruine leembouw contrasteert sterk met die lucht. De wuivende palmen en de bloesemende pruimenbomen vormen de voorgrond, op de achtergrond staan de rood-paars-bruine kliffen van de Jebel Sarhro. Duizenden vogels noemen dit oord hun huis en laten dat luid weten. Als er ooit zoiets is geweest als de Hof van Eden, dan week de aanblik daarvan niet veel af van dit beeld.
De stam en de slaaf
Tamnougalt bestaat uit vier volledig lemen ksour die langzaam tot stof vergaan. De laatste jaren is een nieuwe kern ontstaan, niet van leem maar van karakterloze betonnen laagbouw. Toch trekken de inwoners daar graag heen, omdat de oude lemen huizen te veel naar armoede ruiken. Tamnougalt ontstond langs de karavaanroute tussen Timboektoe en Marrakesh. De bouwstijl bood bescherming tegen het extreme klimaat en tegen indringers. De eerste ksar was voor de belangrijke bewoners rond de versterkte kasba, de tweede voor arbeiders en slaven; kooplieden en Joden hadden hun eigen ksar, en de karavaanroute liep er dwars doorheen. Naar verluidt werden hier nog in de jaren vijftig slaven verhandeld, geroofd uit het zuiden van de Sahara. De vrouwen worden hier geacht niet in aanraking te komen met andere mannen; we zien ze alleen op grote afstand op de velden, en de huizen zijn zo ontworpen dat gasten de vrouwen van het huis niet tegenkomen.
Praktische informatie
Tamnougalt verkennen: de vier ksour zijn vrij te bewandelen, maar het is een bewoond dorp; loop respectvol en vraag voor je fotografeert. Een lokale gids wijst je de gerestaureerde kasba en de geschiedenis van de karavaanroute, tegen betaling.
De Oued Draa: met 1.100 kilometer de langste rivier van Marokko, voedt de oases van Agdz tot M’Hamid. Het irrigatienetwerk van leemkanalen is overal in de akkers zichtbaar.
Beste tijd: de Draa-vallei is in de winter aangenaam overdag en koud ’s nachts. Februari valt net voor de hoofddrukte, met rust als voordeel.
Deze verhalen schrijf ik zelf, onderweg, zonder advertenties en zonder sponsor. Vond je het de moeite waard? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Foto’s uit Marokko
Meer foto’s uit Marokko ›
Waar deze dag ligt
Roadtrip door Marokko, nu in Marokko. Bekijk de hele route ›
Verder in de serie
Naar het reisoverzicht ›
‹ Vorige aflevering7. Door de leegte naar Tamnougalt: stofstorm in de Draa
Volgende aflevering ›9. Terug over de Atlas: de weg naar MarrakeshSpring naar een andere aflevering
Spring naar een andere reis
- Over land naar Singapore 2005–2006
- Roadtrip door Australië 2006
- Terug door Zuidoost-Azië 2006–2007
- Fietsreis van Praag naar de Kaukasus 2010
- Roadtrip door Marokko 2012
- Roadtrip door Slowakije en Moravië 2012
- Fietsreis door Nieuw-Zeeland 2015–2016
- Over land naar het oosten 2018
- Fietsreis door Zuid-Marokko 2024
- Fietsreis door Senegambia 2025–2026
- Fietsreis door zuidelijk Afrika 2026
- Te voet door Bulgarije 2026
- Te voet door Turkije 2026
- Alle reizen op een rij ›
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen