Van protectoraat tot diamantstaat: de geschiedenis van Botswana

Botswana wordt vaak genoemd als het Afrikaanse succesverhaal, en de kern van dat verhaal is een keuze die het land maakte in de eerste jaren na de onafhankelijkheid. Maar het begint eerder, bij drie stamhoofden die aan het eind van de negentiende eeuw naar Londen reisden om zich onder Britse bescherming te stellen, niet uit liefde voor het keizerrijk maar uit angst voor iets ergers.

Het protectoraat Bechuanaland

In 1885 riep Groot-Brittannië het protectoraat Bechuanaland uit over het gebied. De Tswana-hoofden Khama III, Sebele I en Bathoen I hadden daar zelf om gevraagd, omdat ze de opmars vreesden van de Boeren uit het zuiden en de Ndebele uit het oosten. Anders dan buurland Zuid-Afrika werd Bechuanaland nooit een echte kolonie met blanke vestiging op grote schaal. De Britten bestuurden het gebied vanuit Mafikeng, een stad die geografisch zelfs buiten het protectoraat lag, en investeerden er nauwelijks iets in. Bij de onafhankelijkheid waren er in het hele land maar een handvol kilometer geasfalteerde weg en een paar middelbare scholen. Botswana begon zijn zelfstandige bestaan als een van de armste landen ter wereld.

Het koloniale bestuur regeerde een land ter grootte van Frankrijk vanuit een kantoor dat niet eens binnen de landsgrenzen stond.

Seretse Khama en de onafhankelijkheid

De man die het land door de overgang loodste was Seretse Khama, kleinzoon van Khama III en erfgenaam van het koningschap van de Bangwato. Zijn huwelijk met de Engelse Ruth Williams zorgde in 1948 voor een schandaal: het apartheidsregime in buurland Zuid-Afrika oefende druk uit, en de Britten verbanden Khama zes jaar uit zijn eigen land om Pretoria niet voor het hoofd te stoten. Toen hij terugkeerde, deed hij dat als politicus. Op 30 september 1966 werd Bechuanaland onafhankelijk als de Republiek Botswana, met Khama als eerste president.

De ontdekking van diamanten bij Orapa, een jaar na de onafhankelijkheid, had het land net zo goed kunnen ruïneren als verrijken. Overal in Afrika werden delfstoffen een vloek: bron van corruptie, staatsgrepen en burgeroorlog. Botswana koos anders. De regering onderhandelde met De Beers een gelijke verdeling van de opbrengsten en richtte de gezamenlijke onderneming Debswana op. De inkomsten gingen naar wegen, klinieken en scholen. Het land bleef democratisch, met vrije verkiezingen sinds 1966, al won steeds dezelfde partij. Pas in november 2024 wisselde de macht vreedzaam naar de oppositie onder Duma Boko. Dat een land met zulke rijkdom nooit in een grondstoffenoorlog verviel, is in de regio de uitzondering, niet de regel: aan de andere kant van de grens leverde Zimbabwe het spiegelbeeld.

Bij Jwaneng, de rijkste diamantmijn ter wereld gemeten naar waarde, wordt een gat van honderden meters diep bewaakt alsof er een land van afhangt, wat ook zo is.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Meer uit Botswana

Fietsreis door zuidelijk Afrika20 juni 2026Moordwapens op de weg25 april 2026De mislukte nachtsafari24 april 2026