Door Mette Janssen
Dichter bij Rusland dan dit ga ik de komende jaren vermoedelijk niet komen.
Vanaf een hoge duintop kijken we uit over Kaliningrad, amper een kilometer verderop. Die merkwaardige Russische exclave, ingeklemd tussen Polen en Litouwen, omringd door EU-lidstaten. De stad telt ongeveer 490.000 inwoners; de hele oblast — het omringende bestuurlijke gebied — zo’n één miljoen. Vroeger heette dit Königsberg, een Pruisische stad gesticht in 1255. Na de Tweede Wereldoorlog annexeerde de Sovjet-Unie het gebied, werden de Duitsers volledig verdreven en kwamen er Russen voor in de plaats. Sindsdien is dit Kaliningrad.
En sinds de onafhankelijkheid van Polen en de Baltische Staten is het ook een echte exclave geworden: de enige landverbinding met de rest van Rusland loopt via de smalle Suwałki-corridor, het stukje grond tussen Polen en Litouwen. Dat de Russen hier niet bepaald geliefd zijn, merken we al op de parkeerplaats: een kapotte betaalautomaat draagt een briefje waarop staat dat hij buiten werking is door een “unfriendly action of a neighbouring country”. Diplomatiek geformuleerd.
Een smalle landtong met uitzicht op de Koude Oorlog
De Koerse Schoorwal is een smal schiereiland van precies 98 kilometer lang, gemiddeld slechts één tot vier kilometer breed, gedeeld door Litouwen en Rusland. De noordelijke helft — 52 kilometer — is Litouws en staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst; de zuidelijke helft is Russisch-Kaliningrads. Hoge zandduinen, verlaten stranden, slaperige vissersdorpjes. Het heeft iets heerlijk rustgevends.
Eerlijk gezegd lijkt het hier af en toe verdacht veel op mijn geliefde Noord-Holland. Alleen hoor je hier net iets vaker Russisch dan West-Fries. En is het minder druk.
Twee volle dagen mogen we hier rondzwerven. Twee dagen vol zon, zee, strand en wandelingen. ’s Ochtends trekken we door een dicht bos vol houten beelden van heksen, demonen en andere duistere figuren die hier volgens oude Litouwse legendes rondspoken. Heksen hebben we gelukkig niet gezien.
Wel een hert. Dat keek overigens minstens zo verbaasd naar ons als wij naar haar.
Het idee dat hier af en toe Russische grensbewakers of militairen rondsluipen geeft de wandeling toch een klein vleugje Koude Oorlog-spanning. Dat is niet puur fantasie: in Kaliningrad is de Russische Baltische Vloot gestationeerd, en sinds de invasie van Oekraïne in 2022 heeft Rusland de militaire aanwezigheid in de regio verder uitgebreid. De NAVO beschouwt Kaliningrad als een van de strategisch gevoeligste punten in Europa. Dat je hier als wandelaar op een smal duin staat, amper een kilometer van dat alles, geeft de middag een dimensie die je niet op iedere strandwandeling meekrijgt. Niet genoeg om wakker van te liggen, maar genoeg om bewust te zijn van waar je staat.
We sluiten de dag af met zanderige schoenen, rozige hoofden en het geruststellende nieuws dat we vandaag exact nul heksen en nul Russen zijn tegengekomen.
Praktische informatie
De Koerse Schoorwal: Een UNESCO Werelderfgoedsite, gedeeld door Litouwen en Rusland. De Litouwse kant is bereikbaar per veerboot vanuit Klaipėda naar Smiltynė (zo’n 10 minuten), daarna per auto of fiets over het schiereiland. Wie met de auto de gemeente Neringa in rijdt betaalt een lokale heffing van 10 euro, en in de zomerpiek van 20 juni tot en met 20 augustus 50 euro. Er zijn meerdere kleine dorpjes met overnachtingsmogelijkheden.
Rijden op de Schoorwal: Er is één hoofdweg die het schiereiland van noord naar zuid doorsnijdt. Je rijdt tot aan de Litouws-Russische grens. De post bij Nida staat bij de Litouwse directie van grenscontroleposten als tijdelijk gesloten genoteerd, dus doorrijden naar Kaliningrad kan hier voorlopig door niemand.
Nida: Het mooiste dorp op de Schoorwal, met de hoogste duinen en goed wandelpaden. Vanuit Nida zie je inderdaad de duinen aan de Russische kant.
Heksenberg (Raganų kalnas): Een bos bij het dorp Juodkrantė vol houten sculpturen van figuren uit de Litouwse mythologie. Vrij toegankelijk, gratis.
Kaliningrad: De voormalige Pruisische stad Königsberg (gesticht 1255) is nu een Russische exclave met circa 490.000 inwoners in de stad en één miljoen in de hele oblast. Na 1945 volledig geherrussificeerd, vandaag de dag thuisbasis van de Russische Baltische Vloot en strategisch gezien een van de gevoeligste plekken in Europa. Geen eenvoudige toegang voor Nederlandse reizigers — een visum is vereist, en de politieke situatie maakt dat in 2026 praktisch lastig.
Meer uit deze serie:
← Letland: een kasteel met lantaarn en een sprookjesbos in het Gauja National Park
Litouwen: een massagraf in het bos, Hill of Crosses en het bruisende Vilnius →
Plan je reis
- Overnachten in Litouwen: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Litouwen: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit dit verhaal
Meer foto’s uit Litouwen ›Meer uit deze reis
Alle verhalen uit Litouwen ›
Plan je eigen reis door Litouwen
De reisgids bundelt alle praktische artikelen: vervoer, overnachten, geld en de beste routes.
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.