Door Mette Janssen
Van badplaats naar bedevaartsoord
Riga was heerlijk, maar het is tijd om verder te trekken. We halen een nieuwe huurauto op — opnieuw met gratis upgrade. Deze keer een Volkswagen Tiguan. Iets minder hightech dan onze vorige bak. Geen futuristische schermen, gewoon een ouderwetse sleutel in het contact. Heerlijk. Technologie kan ook te ver gaan.
Onderweg maken we een tussenstop in Jūrmala, een verrassend leuke badplaats op een halfuur rijden van Riga. Brede lanen vol statige houten villa’s in pastelkleuren, gezellige terrasjes, koffiebars en restaurantjes. In een makelaarsetalage spot ik een huis: 1700 vierkante meter grond, een moderne vrijstaande woning met vier slaapkamers en drie badkamers — voor nog geen vijf ton. In Nederland krijg je daarvoor amper een rijtjeswoning.
Daarna het Ķemeri National Park voor een wandeling over een houten boardwalk door het moeras. Zelfs zonder zon voelt het alsof we door een BBC-natuurdocumentaire wandelen.
Terug bij de auto: een parkeerbon. Letterlijk zes uur nadat we de sleutels kregen. Chantal had al gezien dat we fout stonden: “Dikke doei, ze gaan hier toch niet controleren op een maandag midden in een bos.” Ik twijfelde nog even en deed een moedige poging vier euro parkeergeld te betalen, maar daarvoor moest natuurlijk eerst een app worden gedownload en internet was hier ongeveer even aanwezig als tropische papegaaien. Dus gaven we het op. Vanavond eten we droog brood.
We steken de grens over naar Litouwen en maken een stop bij de Hill of Crosses.
Een heuvel vol honderdduizenden kruisen, groot en klein, oud en nieuw, dicht op elkaar gepakt. De plek ontstond in de negentiende eeuw als symbool van rouw en verzet, en groeide tijdens de Sovjet-bezetting uit tot een krachtig teken van hoop en onafhankelijkheid. Zelfs nadat de Sovjets de heuvel meerdere keren met bulldozers probeerden weg te vagen, bleven mensen telkens opnieuw kruisen plaatsen — vaak stiekem in de nacht. Het is geen toeval dat juist Litouwen de eerste Sovjet-republiek was die de onafhankelijkheid uitriep: op 11 maart 1990, maanden vóór de officiële val van de Sovjet-Unie. De kruisen op deze heuvel waren al die jaren een stille opmaat daarvoor. Vandaag voelt het als een bizarre mix van bedevaartsoord, kunstinstallatie en stil protest. Indrukwekkend, een tikje surrealistisch en een plek die je niet snel vergeet.
Trakai en een bos dat zwijgt
Onze bestemming is Trakai, ooit de hoofdstad van Litouwen. Het stadje ligt tussen tientallen meren en staat bekend om zijn fotogenieke eilandkasteel, dat indrukwekkend uit het water oprijst.
We bereiken de stad te voet. De auto hebben we achtergelaten aan de rand van het bos — waar we bij toeval stuiten op een massagraf uit de Holocaust.
Vóór de Tweede Wereldoorlog had Litouwen een van de belangrijkste Joodse gemeenschappen van Europa. Vilnius stond bekend als het “Jeruzalem van het Noorden”. Dat veranderde dramatisch tijdens de oorlog.
In 1940 werd Litouwen eerst bezet door de Sovjet-Unie. Een jaar later viel Duitsland binnen, waarna de systematische massamoord op de Joodse bevolking begon — sneller en grondiger dan in veel andere Europese landen. Van de circa 220.000 à 250.000 Joden die vóór de oorlog in Litouwen leefden, werd 90 tot 95% vermoord. Één van de hoogste percentages van Europa.
Wat Litouwen extra tragisch maakt: veel moorden vonden al plaats vóór vernietigingskampen zoals Auschwitz op volle schaal functioneerden. Mensen werden lokaal geëxecuteerd — in bossen, ravijnen en kuilen net buiten steden en dorpen. Volwassenen werden doodgeschoten; voor kinderen, bejaarden en zieken werd soms niet eens een kogel gebruikt. Zij verdwenen levend in de massagraven.
Varnikų Forest, waar wij nu staan, is zo’n plek. Het bos ligt er nu bijna onnatuurlijk rustig bij. Zo rustig zelfs dat een ree besluit op enkele meters afstand onbekommerd te grazen. Soms is onwetendheid een zegen.
Vilnius verrast
Vilnius. Onze laatste bestemming. En wat voor één. Deze stad bruist werkelijk alle kanten op. Overal gezellige straatjes, binnenplaatsen, kerken, terrasjes en mensen die duidelijk geen haast hebben. Vilnius telt circa 580.000 inwoners — een vijfde van de gehele Litouwse bevolking, die op 2,8 miljoen staat. Dat klinkt als niet weinig, maar in 1990 woonden er nog 3,7 miljoen mensen in Litouwen. Emigratie — naar Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland — heeft het land bijna een miljoen inwoners gekost in drie decennia.
De geschiedenis van Litouwen blijkt net wat anders dan die van Letland en Estland. Naast de Russische overheersing is ook de Poolse invloed minstens zo zichtbaar. Al vanaf de 14e eeuw waren Polen en Litouwen nauw verbonden — soms vrijwillig, soms minder gezellig. Na de Eerste Wereldoorlog bestuurden de Polen Vilnius zelfs van 1920 tot 1939.
Wat meteen opvalt: je hoort opvallend weinig Russisch op straat. In vergelijking met Letland en Estland zijn er in Litouwen veel minder Russischtalige gemeenschappen.
Ook Vilnius blijkt populair als internationaal filmdecor. De stad staat bekend als een van de goedkoopste en meest gebruikte filmlocaties van Europa — een combinatie van historische architectuur, flexibele productiefaciliteiten en relatief lage kosten die filmmakers van overal aantrekt. Producties als de HBO-serie “Catherine the Great” en meerdere Netflix-series werden hier opgenomen. Vilnius speelt met liefde allerlei andere steden na — Oostenrijk, Rusland, waar een regisseur op dat moment behoefte aan heeft. Recent werd hier ook de Oostenrijkse serie Sisi opgenomen. Scheelt vermoedelijk flink in het productiebudget.
En jawel: ook hier lopen we midden in een hardloopevenement. Duizenden renners denderen door het oude centrum. Helaas zonder de gezellige volksmuziek die we in Riga tegenkwamen — in plaats daarvan schelle luidsprekers en sponsortenten. Minder folklore, meer sportbeurs.
Op een groot plein stuiten we op een bijzonder kunstproject: een enorme interactieve portal met live verbindingen naar andere plekken in de wereld. Het ene moment zwaaien we naar mensen in Dublin, even later naar een kind in Philadelphia, daarna kijken we naar een verlaten strand in Brazilië. Daar lag vermoedelijk iedereen nog in bed.
Het blijkt ook museumnacht. En als echte Hollanders laten we gratis cultuur niet liggen. We kiezen voor het nationale museum van Litouwen — veel scherven, oude gebruiksvoorwerpen en objecten waarvan archeologen altijd zeggen dat ze “van grote historische waarde” zijn. Ik word er eerlijk gezegd een beetje slaperig van. Een live harpconcert sleept me nog even terug, maar als we daarna door een halfdonker oud kasteel lopen, merk ik dat langzaam het licht bij mij uitgaat.
Het is tijd om alle indrukken van deze reis te verwerken.
Deze verhalen schrijf ik zelf, onderweg, zonder advertenties en zonder sponsor. Vond je het de moeite waard? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Praktische informatie
Hill of Crosses (Kryžių kalnas): Ligt circa 12 kilometer ten noorden van Šiauliai, langs de weg naar Riga. Gratis toegang, parkeren mogelijk bij de ingang. Er is ook een winkeltje voor kruisjes — populaire souvenir.
Trakai: Op 28 kilometer van Vilnius, goed bereikbaar per bus of auto. Het eilandkasteel is te bereiken via een brug en vraagt entree. Rondgang door het museum kost circa een uur. Trakai staat ook bekend om kibinai — een Karaïtisch gebakje met vlees.
Varnikų Forest: Het bos ligt direct buiten Trakai. Er is een herdenkingsmonument voor de slachtoffers van de Holocaust. Informatie is beperkt en deels in het Litouws. Navragen bij het local museum of toeristenbureau van Trakai helpt.
Vilnius: Goed bereikbaar per vliegtuig vanuit Nederland (directe vluchten, circa 2,5 uur). Het oude centrum staat op de UNESCO-lijst en is te voet te verkennen. Restaurants en overnachtingen zijn aanmerkelijk goedkoper dan in West-Europa.
Baltische Staten als roadtrip: Tallinn–Riga–Vilnius is een klassieke route. Met een auto in twee à drie weken goed te doen. Huur een auto in Tallinn en lever hem in in Vilnius (of andersom) — éénrichtingshuur is mogelijk maar kost doorgaans een toeslag.
Benieuwd naar dag twee in Vilnius? In het verhaal over het KGB-museum en de republiek Užupis lees je hoe één dag je van het dieptepunt naar het hoogtepunt van de stad kan brengen.
Meer uit deze serie:
← De Koerse Schoorwal: duinen, Russische buren en een betaalautomaat als politiek statement
Vilnius dag twee: het KGB-museum en de republiek Užupis →
Plan je reis
- Overnachten in Litouwen: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Litouwen: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit dit verhaal
Meer uit deze reis
Alle verhalen uit Litouwen ›
Vilnius dag twee: het KGB-museum en de republiek Užupis15 september 2026
De Koerse Schoorwal: duinen, Russische buren en een betaalautomaat als politiek statement1 september 2026
De kruisberg van Šiauliai en de terrassen van Riga1 juni 2005Plan je eigen reis door Litouwen
De reisgids bundelt alle praktische artikelen: vervoer, overnachten, geld en de beste routes.
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen