De Trans-Siberische spoorweg: reiservaring en praktische gids

Moskou naar Novosibirsk. 3.343 kilometer. 55 uur. Twee dagen en drie nachten. Dan ben je nog niet eens op de helft.

De Trans-Siberische spoorweg is de langste spoorlijn ter wereld, aangelegd tussen 1891 en 1916, en hij rijdt nog steeds. De meeste treinen zijn schoon, op tijd en redelijk comfortabel. Wat je niet krijgt is snelheid, stilte en een douche.

Drie routes

Er zijn drie treinen die de naam Trans-Siberisch dragen, afhankelijk van de eindbestemming:

De Trans-Siberische Express (Moskou–Vladivostok) rijdt de volledige lengte van de lijn langs de zuidkust van Siberië. Negen dagen, als je niet uitstapt.

De Trans-Mongolische Express (Moskou–Ulaanbaatar–Beijing) gaat via Mongolië naar China. Dit is de populairste route voor reizigers die doorrijden naar Azië. De trein vertrekt uit Moskou om 00.35 uur.

De Trans-Mantsjoerijse Express (Moskou–Harbin–Beijing) gaat via Mantsjoerijë en vermijdt Mongolië. Minder bezocht.

Klassen en wagons

Tweede klasse (platzkart): Open rijtuigen met zes slaapplaatsen per sectie — vier in de coupe, twee zijplaatsen langs het gangpad. Geen privacy, maar je zit automatisch midden tussen de Russen. Dit is de goedkoopste klasse en de levendigste. Ruud Gullit is hier een geldig gespreksonderwerp.

Eerste klasse (kupe): Gesloten coupes voor vier personen. Meer rust, iets meer comfort, iets meer kans op een coupe met andere buitenlanders. De coupes zijn afsluitbaar.

Luxe (SV of myagky vagon): Tweepersoonscoupes. Significant duurder. Voor mensen die de trein nemen voor de rust.

Wij reizen in eerste klasse en delen de coupe met collega-spoorwegarbeiders uit de buurt van Irkutsk die net een cursus in Moskou hebben gevolgd. Ze rijden vijf dagen terug naar huis omdat hun baas dat goedkoper vindt dan een vliegticket.

De Provodnitza

Elke wagon heeft een provodnitza — een conductrice die verantwoordelijk is voor haar rijtuig. Ze zorgt dat de samovar (het heetwatersysteem voor thee en koffie) op temperatuur blijft, controleert de kaartjes, houdt de wagon schoon en verkoopt frisdrank, bier en koekjes. Ze is het onofficiële gezicht van de wagon.

De eerste keer dat we bier halen, betalen we aanmerkelijk meer dan de Russische passagiers. Nadat ze ziet dat we met de Russen omgaan, daalt de prijs. Dit is niet ongebruikelijk in Rusland: de toeristentarief bestaat overal.

Van de samovar wordt goed gebruik gemaakt. Je ziet de hele dag mensen heen en weer lopen met bekertjes, bakjes pasta en instant noedels.

Het leven in de trein

De eerste dag is productief. Daarna niet. Je leest een boek, je kijkt uit het raam, je slaapt, je eet iets, je leest verder. Stap voor stap heb je een ritme dat volledig losstaat van de buitenwereld.

Bij langere stops van meer dan vijf minuten kun je uitstappen. Op de perrons staan verkoopsters met lokale producten: bosaardbeien, gerookte vis, wollen dekens, knuffelberen. Niet opdringerig — als je niks wilt, lopen ze door.

De treintabellen hangen in de wagon en geven aan op elk station gestopt wordt en voor hoe lang. Zo weet je wanneer je even buiten kunt lopen en wanneer je terug moet zijn. De provodnitza waarschuwt ook, maar de tabellen zijn betrouwbaarder.

De ondergrond van de trein wordt bij elke stop gecontroleerd door een man met een ijzeren staaf. Tik tik tik. Russian engineering, leggen onze buren uit.

Het landschap

Van Moskou naar de Oeral: dicht naaldbos, vlak, eentonig. Berken en dennen wisselen af, moerassen ertussenin. Dorpjes aan de spoorbaan lijken op elkaar. De herhaling wordt na een dag indrukwekkend.

Aan het einde van de tweede nacht passeer je de Oeral en de geografische grens tussen Europa en Azië. Je merkt er niets van, want je slaapt.

Vanaf Jekaterinenburg naar Novosibirsk: taiga, ondoordringbaar bos, nog vlakker. Na Novosibirsk, richting Irkutsk, wordt het beter: meer reliëf, bloemenweiden, houten dorpjes langs het water.

Bij Krasnojarsk passeert de trein de Jenisej — een van de grote Siberische rivieren. Goederentreinen passeren om de vier minuten, volgeladen met ertsen, kolen en olie. De rangeerterreinen zijn enorm.

Praktisch

Kaartjes kopen: In Rusland koop je treinkaartjes bij het station of via een reisbureau. De datum op het kaartje geldt letterlijk: de trein van 11 juni om 00.35 uur vertrekt de nacht van 10 op 11 juni. Dat is anders dan sommige spoorwegsystemen in West-Europa. Verifieer dit altijd.

Eten: De restauratiewagen (restoran) is er, maar duur naar Russische maatstaven. Op de stations is eten goedkoop te kopen. Meegenomen brood, worst en instant noedels zijn de standaard van de meeste reizigers.

Taal: In 2005 spreekt nauwelijks iemand in de trein Engels buiten de eerste klasse. Mimiek en een duim omhoog werken goed. Een paar Russische woorden zijn veel waard: da (ja), nyet (nee), spasibo (dank je), skolko stoit (hoeveel kost het).

Tijdzones: De Trans-Siberische spoorweg rijdt door negen tijdzones. Treinschema’s in Rusland worden altijd in Moskou-tijd weergegeven, ook als je in Irkutsk zit (dat vijf uur voorloopt). Dit leidt tot verwarring als je het niet weet.

Visum: Een Russisch visum is verplicht en moet vooraf worden aangevraagd. In 2005 is dit een meerdaags proces via de ambassade. Controleer de actuele situatie, want de regelgeving verandert regelmatig.

Let op: alle prijzen zijn van 2005 en sterk veranderd. De Trans-Siberische spoorweg is sindsdien gemoderniseerd, met snellere treinen op het westelijke gedeelte. De beleving van de langere etappes is niet wezenlijk veranderd.

Om 2 uur ’s nachts Moskou-tijd wordt ook ik uitgenodigd vodka te drinken bij de buren. Ik was alleen maar even naar de wc gelopen.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Mooi verhaal? ☕ Trakteer me op een koffie.