Marrakesh: chaos, kleur en de geur van het leven

De medina: een stad die zichzelf beschermt

Het vliegtuig zet om 18.30 uur neer op de luchthaven van Marrakesh. De douane is een formaliteit — stempel in het paspoort, een shukran van onze kant, een glimlach van de douanier. Buiten miezert het. Niet wat je verwacht als je naar Marokko vliegt, maar de buitentemperatuur voelt in elk geval beter aan dan die in Nederland. Een bus brengt ons in twintig minuten voor 30 dirham per persoon naar het oude centrum. We stappen uit op Place Foucauld, de rand van de medina.

De medina van Marrakesh is de oudste kern van de stad, omringd door roze-rode lemen muren van zo’n negentien kilometer lang. UNESCO plaatste de medina in 1985 op de Werelderfgoedlijst. Hotels, kantoren en moderne bouwwerken worden geweerd uit de medina — die concentreren zich in de nieuwe wijken Gueliz en Hivernage. Daarmee is het historische centrum goed bewaard gebleven, al dreigen vastgoedspeculatie en massatoerisme dat langzaam te ondermijnen.

Wij hebben een kamer geboekt in Riad BB. De steegjes rondom Jemaa el Fna zijn een doolhof. We vinden een internetcafé, printen een kaartje en lopen: recht het plein over, de straat achter het politiebureau in, een donkere gang door, een tunnel, nog een smalle gang. Dan staan we voor een zware houten deur. Aziz doet open. Hij is 24 jaar, werkt hier van vroeg tot laat en wacht op de bevalling van zijn eerste kind, dat bij zijn vrouw in Agadir ter wereld zal komen.

Jemaa el Fna: het plein dat altijd aan is

Jemaa el Fna is geen toeristenattractie in de gebruikelijke zin. Het is een levend cultureel fenomeen — door UNESCO in 2001 uitgeroepen tot Immaterieel Cultureel Erfgoed. Overdag verkopen sinaasappelaanpersers hun verse jus, treden slangenbezweerders op en lopen aangeklede apen rond. Na zonsondergang gaat het plein pas echt open. Dan verschijnen de eetstalletjes, de verhalenvertellers, de trommels en de rook van de grills.

Het vermaak is niet primair voor toeristen bedoeld. Wij zijn de buitenstaanders, de indringers. Dat is een prettige rol. Vanuit de richting van de 69 meter hoge minaret van de Koutoubia-moskee worden de voedselkarren in hoog tempo het plein op getrokken. Zestien kraampjes verkopen versgeperste jus d’orange. Kinderen lopen langs de terrassen om sigaretten per stuk te verkopen.

Kraam nummer 7 pakt ons met de slogan ‘number seven takes you to heaven’. We bestellen een tajine, calamaris, twee Fanta en brood. De regen valt inmiddels met bakken naar beneden. We sturen terug wat er ongevraagd op tafel wordt gezet — een beproefde truc om de rekening op te drijven. Aan het eind betalen we 115 dirham. De eigenaar kijkt lichtelijk verbaasd dat het zo weinig is.

De souks en de leerlooierijen

De medina bestaat voor een groot deel uit een dicht netwerk van souks — gespecialiseerde markten voor kruiden, metaalbewerkers, wevers en leerlooiers. De indeling is eeuwenoud en grotendeels bewaard gebleven, al heeft het aandeel toeristische handel de afgelopen decennia sterk toegenomen.

De leerlooierijen liggen aan de meest oostelijke kant van de medina, bij de Bab Debbagh. We komen er terecht op de manier zoals dat in Marrakesh gaat: een vriendelijke jongeman die ons heel toevallig aflevert bij een kennis die ons rondleidt. De leerlooierijen zijn een verzameling van honderden betonnen kuipen vol water, duivenpoep, urine en chemicaliën. Daarin worden ruwe huiden van geiten, schapen en koeien omgezet in kwaliteitsleer. Het is zwaar, vies en ongezond werk. Voor 100 dirham mogen we uitgebreid fotograferen van de mensen die er aan het werk zijn. Het vak verdwijnt langzaam — de jongere generatie kiest voor minder onhygiënisch werk.

In de overvolle Rue Bab Agnaou kopen we aan het einde van de dag een rijkelijk gevuld brood met kebab. Uit de hand eten kijken we naar het leven dat om ons heen plaatsvindt.

Gueliz en de auto

De volgende ochtend lopen we door de stadsmuur naar de nieuwe wijk Gueliz, op zoek naar een huurauto. Bij Avis lukt het niet zonder creditcard op eigen naam. Bij Hertz zijn alle auto’s verhuurd. Bij Budget is de mevrouw redelijk genoeg om genoegen te nemen met ons paspoort. Zeven dagen, 285 euro. Geregeld.

Gueliz is de wijk die de Fransen na het protectoraat (1912–1956) lieten bouwen als ville nouvelle, naast en los van de historische medina. De palmenlaan, de koffieterrassen en de terracottakleur van de gevels geven het een andere sfeer — opener, luchtiger. Op de terrassen zitten voornamelijk mannen, ook in de kou. Het is 9 graden. De terrassen zijn vol.

Marrakesh heeft ruim 1,5 miljoen inwoners en is de vierde grootste stad van Marokko. De medina herbergt naar schatting 75.000 mensen in een gebied van slechts enkele vierkante kilometers. Het toerisme is de afgelopen twintig jaar fors gegroeid — goed voor werkgelegenheid, maar ook een voortdurende druk op het leven in de oude stad.

Praktische informatie

Bus van luchthaven naar centrum: Lijn 19 rijdt voor zo’n 30 dirham naar Place Foucauld aan de rand van de medina. Sneller en goedkoper dan een taxi, die agressief wordt aangeboden direct buiten de aankomsthal.

Wisselkoers: 1 euro staat rond de 10–11 dirham. Pin bij een bankautomaat in de aankomsthal of in de medina — wisselen op straat is nooit gunstig.

Overnachten in een riad: Een riad is een traditioneel huis rondom een binnenplaats. Reken op 30–80 euro per nacht voor een fatsoenlijke kamer. Boek van tevoren en bewaar de aanwijzingen goed — de steegjes rondom Jemaa el Fna zijn een serieus doolhof.

Eetstalletjes op Jemaa el Fna: Wijs direct weg wat er ongevraagd op tafel wordt gezet. Dat wordt meegeteld op de rekening. Vraag altijd naar de prijs voordat je bestelt, of kijk wat er op het bord staat.

Leerlooierijen (Bab Debbagh): Reken op een gids die je er toevallig naartoe leidt. Betaal 50–100 dirham voor de rondleiding en maak duidelijk dat daarmee de rekening is vereffend.

Creditcard: Onmisbaar voor het huren van een auto op eigen naam. Heb je er geen, dan kun je bij Budget soms wegkomen met een paspoort — maar reken er niet op bij de grote ketens.

Kleding in januari: Overdag aangenaam (10–18 graden), ’s avonds fris. Een vest of jasje is geen overbodige luxe, zeker op het terras na zonsondergang.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Mooi verhaal? ☕ Trakteer me op een koffie.