Het Iran dat reizigers vandaag zien, is gevormd door één eeuw: de modernisering onder de Pahlavi’s, de revolutie van 1979 en de Islamitische Republiek die daarop volgde. Die geschiedenis is overal zichtbaar, van de muurschilderingen van gesneuvelde soldaten tot de voormalige Amerikaanse ambassade in Teheran, die nu een museum is. Dit artikel beschrijft de hoofdlijnen; voor de actuele situatie is het reisadvies van Nederland Wereldwijd leidend.
Pahlavi’s, olie en de staatsgreep van 1953
Reza Shah, de eerste Pahlavi, regeerde van 1925 tot 1941 en moderniseerde het land van bovenaf: spoorwegen, een nationaal leger, staatsscholen, en in 1936 een verbod op de sluier voor vrouwen. Toen hij in 1941 neigde naar nazi-Duitsland, bezetten Britse en Sovjettroepen het land en dwongen ze hem af te treden ten gunste van zijn zoon Mohammad Reza.
In 1951 nationaliseerde premier Mohammad Mossadegh de olie-industrie, die tot dan toe in Britse handen was. In augustus 1953 werd hij afgezet bij een staatsgreep die door de Amerikaanse en Britse inlichtingendiensten werd gesteund; de CIA erkende die rol in 2013 officieel. Daarna regeerde de sjah steeds autoritairer, met een gevreesde geheime dienst, de SAVAK. Zijn hervormingsprogramma uit 1963, de Witte Revolutie, met landhervorming en stemrecht voor vrouwen, bracht hem in botsing met de geestelijkheid. Ayatollah Ruhollah Khomeini, een van de felste critici, werd in 1964 verbannen.
De revolutie van 1979
In 1978 groeiden demonstraties tegen de sjah uit tot een massabeweging van studenten, linkse groepen, liberalen en geestelijken. Een belangrijke rol speelden de bazari, de handelaars van de bazaars, die van oudsher de geestelijkheid financierden. Toen zij in het hele land hun winkels sloten, kwam de economie stil te liggen. Op 16 januari 1979 verliet de sjah het land, op 1 februari keerde Khomeini terug uit Parijs. Na een referendum werd Iran op 1 april 1979 een islamitische republiek, met aan de top een geestelijk leider die boven de gekozen president staat. In november 1979 bezetten studenten de Amerikaanse ambassade in Teheran en hielden ze 52 Amerikanen 444 dagen gegijzeld. Sindsdien hebben Iran en de Verenigde Staten geen diplomatieke betrekkingen.
In september 1980 viel Irak onder Saddam Hoessein Iran binnen. De oorlog duurde tot augustus 1988 en kostte aan beide kanten honderdduizenden mensen het leven; sommige schattingen komen uit op meer dan een miljoen doden in totaal. De gesneuvelden, in Iran shahid of martelaar genoemd, zijn overal aanwezig: op muurschilderingen, op straatnaambordjes en op foto’s bij de graven, zoals op de begraafplaatsen van Shiraz.
De republiek na Khomeini
Na de dood van Khomeini in 1989 werd Ali Khamenei geestelijk leider. Het politieke systeem combineert gekozen instellingen, zoals de president en het parlement, met niet-gekozen organen die kandidaten kunnen weren, zoals de Raad van Hoeders. De republiek kende periodes van voorzichtige opening, onder president Khatami vanaf 1997 en Rouhani vanaf 2013, en grote protestgolven: na de omstreden verkiezingen van 2009, bij economische protesten in 2017-2018 en 2019, en in 2022, toen de dood van de 22-jarige Mahsa Amini na haar arrestatie door de zedenpolitie leidde tot maandenlange demonstraties onder het motto Vrouw, leven, vrijheid. Die protesten werden hard neergeslagen.
In 2015 sloot Iran met de grote mogendheden het atoomakkoord, de JCPOA. In januari 2016 werd het akkoord van kracht en vielen de meeste internationale sancties weg; het aantal buitenlandse toeristen nam daarna snel toe. In mei 2018 trokken de Verenigde Staten zich terug uit het akkoord en voerden ze de sancties opnieuw in. De rial verloor daarna het grootste deel van zijn waarde.
De jaren daarna waren onrustig. In mei 2024 kwam president Raisi om bij een helikoptercrash; zijn opvolger werd Masoud Pezeshkian. In juni 2025 voerden Israël en Iran een oorlog van twaalf dagen, waarin de Verenigde Staten Iraanse nucleaire installaties bombardeerden. Na economische protesten rond de jaarwisseling begonnen Israël en de Verenigde Staten op 28 februari 2026 een nieuwe oorlog tegen Iran. Op de eerste dag werd Ali Khamenei gedood; de Assemblee van Experts koos zijn zoon Mojtaba Khamenei tot opvolger. Na een staakt-het-vuren in april sloten de Verenigde Staten en Iran in juni 2026 een akkoord, maar sinds eind juni lopen de spanningen opnieuw op. De situatie verandert snel; het Nederlandse reisadvies voor Iran is rood.
De voormalige Amerikaanse ambassade in Teheran heet sinds de gijzeling officieel het spionnennest, en op de buitenmuur staan nog altijd de anti-Amerikaanse schilderingen uit die tijd.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Iran: vergelijk accommodaties ›
- Activiteiten en excursies in Iran: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Iran
Meer foto’s uit Iran ›
Verder in de reisgids Iran
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen