Iran is sinds 1979 een islamitische republiek, en het geloof is overal in de openbare ruimte zichtbaar: in de portretten van geestelijken aan gevels, in de kledingvoorschriften, in de feestdagen die het land stilleggen. Wie het land bezoekt, merkt ook snel dat de staatsgodsdienst en wat mensen zelf geloven niet hetzelfde zijn. Tussen de officiële lijn en het leven achter de voordeur zit veel ruimte.
Sjiitisch Iran
Ongeveer negen op de tien Iraniërs zijn officieel sjiitische moslim, de rest is grotendeels soenniet, vooral onder de Koerden, Baluchen en Turkmenen in de grensgebieden. Iran is het enige land waar de twaalver-sjia sinds de Safaviden, begin zestiende eeuw, staatsgodsdienst is. Die stroming erkent twaalf imams, afstammelingen van Ali, de schoonzoon van de profeet. De twaalfde imam is volgens de leer niet gestorven maar verborgen, en keert aan het einde der tijden terug.
Van de twaalf imams ligt alleen de achtste in Iran begraven: imam Reza, in Mashhad in het noordoosten. Zijn heiligdom is het grootste bedevaartsoord van het land en trekt jaarlijks miljoenen pelgrims. In Qom, ten zuiden van Teheran, liggen het heiligdom van zijn zus Fatima Masumeh en de belangrijkste religieuze hogescholen van het land; de stad is het theologische centrum van Iran. Daarnaast heeft vrijwel elke stad een imamzadeh, het graf van een afstammeling van een imam. Het bekendste buiten Mashhad en Qom is Shah Cheragh in Shiraz, waar twee broers van imam Reza liggen. Niet-moslims mogen er met een vrijwillige gids over de binnenplaats en tot in de deuropening van de graftombes; vrouwen dragen er een chador, die bij de ingang te leen is. Wie Mashhad bezoekt, ziet hoe zo’n heiligdom tegelijk kerk, ontmoetingsplek en stadsplein is.
Over hoe gelovig Iraniërs werkelijk zijn, bestaan geen betrouwbare cijfers. Online enquêtes van het onderzoeksbureau GAMAAN suggereren dat een groot deel van de bevolking zich niet als praktiserend moslim ziet, maar die enquêtes zijn niet representatief. Reizigers horen in gesprekken vaak openlijke twijfel of afkeer van de manier waarop het geloof van bovenaf wordt opgelegd, vooral bij jongeren in de grote steden.
Erkende en niet-erkende minderheden
De grondwet erkent drie religieuze minderheden: zoroastriërs, christenen en joden. Elk van die groepen heeft vaste zetels in het parlement. Volgens de volkstelling van 2011 waren er ruim 117.000 christenen, ruim 25.000 zoroastriërs en bijna 9.000 joden; schattingen van de gemeenschappen zelf liggen hoger. De christenen zijn grotendeels Armeniërs, met de wijk Jolfa in Esfahan en de kathedraal van Vank als bekendste plek. De zoroastriërs, de volgelingen van het oude Perzische geloof, wonen vooral in Yazd en Kerman. In de vuurtempel van Yazd brandt een heilig vuur dat volgens de overlevering sinds de vijfde eeuw nooit is gedoofd. De joodse gemeenschap, ooit veel groter, woont vooral in Teheran, Shiraz en Esfahan.
De grootste niet-islamitische minderheid, de bahai, met naar schatting 300.000 aanhangers, is niet erkend. Bahai worden structureel vervolgd: ze worden geweerd van universiteiten, hun bezittingen worden in beslag genomen en leden worden geregeld gearresteerd.
Hoofddoek, feestdagen en taarof
Sinds kort na de revolutie is de hoofddoek voor vrouwen in het openbaar wettelijk verplicht. Na de dood van Mahsa Amini in 2022, na haar arrestatie door de zedenpolitie, groeide het verzet daartegen. Een strengere hoofddoekwet uit 2024 werd door de Hoge Nationale Veiligheidsraad opgeschort, en in de grote steden wordt de regel sindsdien minder streng gehandhaafd. In Teheran lopen veel vrouwen zonder hoofddoek over straat; in kleinere en meer conservatieve steden veel minder. Voor buitenlandse vrouwen blijft het advies een hoofddoek te dragen en kleding die armen en benen bedekt. Mannen dragen een lange broek.
De kalender kent twee lagen. Nowruz, het Perzische nieuwjaar op de lente-equinox rond 21 maart, is ouder dan de islam en het belangrijkste feest van het jaar: twee weken lang reist half Iran door het land, en op de dertiende dag picknicken families in de parken. Daarnaast volgen de religieuze feestdagen de maankalender en verschuiven ze elk jaar. Op Mab’ath, de dag van de eerste openbaring aan Mohammed, is het land vrij. In de maand Muharram herdenken sjiieten de dood van imam Hossein in 680 bij Kerbala, met processies, zwarte vlaggen en gratis eten op straat; op Ashura, de tiende dag, ligt het openbare leven grotendeels stil.
In de omgang speelt taarof een grote rol, een stelsel van beleefdheidsvormen waarin aanbieden en weigeren bij elkaar horen. Een taxichauffeur die zegt dat de rit niets kost, verwacht toch betaling; een gastheer biedt drie keer iets aan voordat het aanbod serieus is. Voor reizigers is het vooral een reden om bij een aanbod een tweede keer te vragen, en om uitnodigingen voor thee of eten zo nu en dan gewoon aan te nemen. Gastvrijheid is in Iran geen beleefdheidsformule.
Wie in een Iraans huis te gast is, merkt het verschil tussen binnen en buiten aan één handeling: de hoofddoek die bij de voordeur afgaat, of juist voor de gasten blijft zitten.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Iran: vergelijk accommodaties ›
- Activiteiten en excursies in Iran: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Iran
Meer foto’s uit Iran ›
Verder in de reisgids Iran
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen