Zuid Korea | Werken en wandelen

799

In een sfeerloos restaurantje met rode en witte plastic stoelen kijken we door de grote ramen uit op de donkere zee en de verlichte brug van Yeosu. De golven slaan zachtjes tegen de kade terwijl de keuken al bijna gesloten lijkt. Er zijn geen andere gasten, maar op onze vraag of we nog kunnen eten volgt een bevestigend knikje. Het menu aan de muur, vol onbegrijpelijke Koreaanse tekens, ontcijferen we met Google Translate. Iets dat klinkt als sashimi en samchi lijkt veilig genoeg, al weten we niet precies wat we bestellen. Niet veel later wordt onze tafel gevuld met schaaltjes kimchi, zeewiersalade, knoflooktenen, vreemde bladeren en pittige dipsauzen.

Het menu aan de muur, vol onbegrijpelijke Koreaanse tekens, ontcijferen we met Google Translate

Een grote pan dampende bouillon verschijnt op een draagbare gasbrander, gevolgd door borden met rauwe vis en een schaar. Moet dit allemaal op? En wat doen we met die schaar? Onze gastheer geeft een demonstratie: knip de vis en groenten in stukken, dompel ze kort in de bouillon, wikkel ze in een donkergroen blad en eet. De flinterdunne sashimi smelt op onze tong, terwijl het groene blad een verrassende scherpte geeft. Het heeft iets van munt, maar dan scherper. Het is een onverwacht goede maaltijd, maar de grootste verrassing komt bij het afrekenen. Wat we dachten dat de prijs per kilo was, bleek de prijs per portie. Dat was bijna net zo zuur als de kimchi.

Zuid-Korea: Verwachtingen en verrassingen

Zuid-Korea is voor de meeste mensen een onbekend land. De noordelijke buur trekt vaker de aandacht, meestal met negatieve koppen. Dat er ooit een oorlog woedde, waarvan in de serie M*A*S*H een bijna romantisch beeld werd geschetst, is bij de meeste veertigplussers nog wel bekend. En ja, iedereen kent Samsung, maar weinigen beseffen dat dit Koreaanse megabedrijf niet alleen telefoons maakt, maar ook schepen, computerchips, appartementen en huishoudelijke apparaten. Het is geen merk, het is eerder een imperium.

Ook LG, met zijn televisies en wasmachines, wordt vaak ten onrechte voor Japans gehouden. En dan was er nog dat WK voetbal in 2002, waar het Zuid-Koreaanse team onverwacht hoog eindigde onder leiding van Achterhoeker Guus Hiddink. Hij werd een nationale held en zelfs ereburger van het land. Nog steeds kom je in de Achterhoek Koreanen tegen die onderweg zijn naar Varsseveld.

Maar vraag aan de gemiddelde westerling wat hij van Zuid-Korea weet, en je krijgt vaak het beeld van een vrijere versie van Noord-Korea, ergens tussen de ontwikkeling van Japan en Singapore in. Ook Mette dacht dat ze een middelmatig ontwikkeld land zou aantreffen. Little did she know. Zuid-Korea is hypermodern, bruisend en vooral onverwacht indrukwekkend. Het is een land waar vernieuwen en verbeteren de norm zijn.

Landen in de toekomst

Na een indrukwekkende kennismaking met Shanghai landen we op Seoul Incheon Airport, dat vanuit de lucht oogt als een futuristisch ruimteschip. Binnen is het ruim, overzichtelijk en hypermodern. De terminals, met hun glanzende glas en staal, voelen als een decor uit een sciencefictionfilm. Een magnetische trein zal binnenkort de verschillende terminals verbinden, en de stations lijken rechtstreeks uit 2050 te komen.

Met de Airport Express en de metro reizen we naar het centrum van Seoul, een rit van anderhalf uur door een onafgebroken zee van hoogbouw. Seoul is overweldigend in omvang. We stappen uit in Jongno-gu, de wijk van de paleizen en een populaire plek voor toeristen. Hier belanden we in een levendig mierennest vol restaurants, cafés en terrassen, waar mensen tot diep in de nacht eten en drinken. Om middernacht staan de terrassen nog vol.

Van armoede naar innovatie

Het is moeilijk voor te stellen dat Zuid-Korea in de jaren zestig, nog geen twee generaties geleden, tot de armste landen ter wereld behoorde. Na de Tweede Wereldoorlog vertrokken de Japanse kolonisten, maar het land werd vervolgens door de Amerikanen en Russen verdeeld in Noord en Zuid. Dat leidde tot een verwoestende oorlog van 1950 tot 1953, waarin miljoenen burgers omkwamen en een groot deel van het land in puin veranderde. Zuid-Korea kwam straatarm uit de oorlog, zonder natuurlijke hulpbronnen: alleen mensen met handen, hersenen en een immense veerkracht.

Toch hebben de Koreanen het voor elkaar gekregen om hun land in zeventig jaar om te vormen tot een economische grootmacht. Vandaag de dag staat Zuid-Korea in de top vijftien van de wereldeconomieën. Het gemiddelde inkomen is vergelijkbaar met dat van Spanje, en bedrijven als Samsung, LG en Hyundai domineren wereldmarkten. Dat contrast is in het dagelijks leven niet direct zichtbaar, maar de drive die het land hier heeft gebracht wel: er wordt altijd vooruit gekeken.

Respect en prestatiedrang

De opkomst van Zuid-Korea komt voort uit een combinatie van historische, culturele en sociale factoren. Na de Koreaanse Oorlog zette de regering onder president Park Chung-hee ambitieuze vijfjarenplannen in gang die gericht waren op industrialisatie en exportgerichte groei. Dat leidde tot de opkomst van de chaebols, familiebedrijven als Samsung, Hyundai en LG, die Zuid-Korea transformeerden tot een economische grootmacht. Deze bedrijven zijn niet alleen economische motoren, maar ook symbolen van nationale trots.

Die transformatie werd ondersteund door diepgewortelde confucianistische waarden: respect voor ouderen, hiërarchie en collectieve harmonie. Dat respect versterkt de werkethiek en zorgt voor een cultuur waarin loyaliteit aan werkgevers en academische prestaties centraal staan. Vanaf jonge leeftijd worden Koreanen aangespoord om te presteren. Schooldagen zijn lang, en veel kinderen volgen tot laat in de avond extra lessen bij een hagwon.

Ouders investeren vaak tot een derde van hun gezinsinkomen in bijscholing, en als het financieel kan, stopt de moeder met werken om zich volledig aan de prestaties van haar kind te wijden. Ook in het dagelijks leven speelt de hiërarchie een rol. Respectvol buigen bij een begroeting is de norm, zelfs in een winkel, en in gezelschap betaalt doorgaans de oudste. Leeftijd bepaalt niet alleen wie de rekening op zich neemt, maar ook hoe je elkaar aanspreekt en welke beleefdheidsvormen je gebruikt. Daarom is “hoe oud ben je?” vaak een van de eerste vragen die wordt gesteld.

Die focus op presteren heeft een keerzijde. Ze heeft geleid tot een van de meest hoogopgeleide beroepsbevolkingen ter wereld, maar de sociale en financiële druk op gezinnen is enorm. De constante druk om uit te blinken veroorzaakt burn-outs en heeft bijgedragen aan het laagste geboortecijfer ter wereld. Veel ouders richten al hun middelen op hun eerste kind, waardoor er geen financiële ruimte overblijft voor een tweede. De prestatiedrang strekt zich ook uit tot het uiterlijk: plastische chirurgie is wijdverspreid, aangedreven door sociale verwachtingen en schoonheidsidealen.

Ook in de werkcultuur is die drive zichtbaar. Lange werktijden en volledige toewijding aan het bedrijf zijn de norm. Er bestaat geen wettelijke verplichting om op je vijftigste met pensioen te gaan, maar in sommige bedrijven wordt wel verwacht dat oudere werknemers plaatsmaken voor jongere collega’s, om hiërarchische ongemakken te voorkomen. Tegelijk zie je in de openbare ruimte waar die traditie ophoudt. In de metro staat niet vanzelfsprekend iemand op voor een ouder persoon, tenzij het om de speciale zitplaatsen voor ouderen gaat. Zijn die bezet, dan geldt eerder een ieder-voor-zich-mentaliteit.

Wat het meest opvalt is de collectieve harmonie. Iedereen lijkt zich bewust van de ander, en dat zie je terug in kleine details. De straten zijn opmerkelijk schoon, ondanks het gebrek aan openbare prullenbakken. In de metro en de bussen heerst een respectvolle stilte; niemand telefoneert luidkeels of dringt voor bij het instappen. Mensen wachten netjes in rijen bij de deuren, zelfs tijdens de spits in Seoul. Het voelt alsof er een ongeschreven regel geldt: zorg dat je een ander niet tot last bent.

Van markten tot wolkenkrabbers

Naast al die moderniteit blijft Zuid-Korea een land van tradities. De meeste Koreanen zijn tegenwoordig geen praktiserend animist of boeddhist, maar die spirituele tradities blijven verweven in het dagelijks leven, van kleine offers bij tempels en heiligdommen tot het respecteren van natuurgeesten in bossen en bergen. Want baat het niet, dan schaadt het vast ook niet.

We verblijven in Jongno-gu, een levendige wijk vol markten als Namdaemun, Gwangjang en Dongdaemun. Hier kun je eindeloos struinen langs kraampjes waar werkelijk alles wordt verkocht: goedkope kleding, voedsel, huisraad, elektronica, stoffen per strekkende meter en kimchi. Bij eetstalletjes met plastic stoelen stoppen we om Koreaanse gerechten te proeven, vaak ter plekke vers bereid door lieve en doortastende oudere dames. De sfeer is gemoedelijk en praktisch; mensen komen hier voor een snelle goedkope hap tussen werk en huis.

Een uur met de metro verderop ligt Gangnam, een totaal andere wereld. Brede, moderne straten met glazen winkelpuien van designerwinkels waar tassen van duizenden euro’s worden verkocht, en gigantische shoppingmalls met extravagante interieurs. In Gangnam betalen we twee keer zo veel voor onze maaltijd tussen de hippe jongeren. Het contrast tussen de praktische drukte van Jongno-gu en het dure, flitsende Gangnam laat zien hoe divers Seoul is: van traditioneel en no-nonsense tot modern en luxueus.

In Seoul worden we omringd door futuristische hoogbouw, LED-schermen en neonverlichte straten. In de stedelijke agglomeratie wonen meer dan 25 miljoen mensen, ruim de helft van de Zuid-Koreaanse bevolking, voornamelijk in eindeloze rijen uniforme hoogbouwflats. Het metrosysteem is grotendeels volautomatisch, snel, schoon en zeer betrouwbaar. Met een T-money card reis je goedkoop en zonder gedoe door de stad, en binnen een uur bereik je praktisch elke uithoek. Vrijwel iedereen heeft de nieuwste smartphone, zelfs ouderen, soms modellen die nog niet eens buiten Korea verkrijgbaar zijn. Ook op de markt betaal je contactloos, en zonder creditcard ben je als toerist nergens. Een pincode invoeren is nooit nodig; in plaats daarvan zet je een kruisje op een schermpje als handtekening. Het voelt futuristisch, maar tegelijk verrassend nonchalant.

Wandelen als nationaal tijdverdrijf

Maar we zijn niet naar Korea gekomen om alleen maar in de stad te blijven hangen. Hoewel Zuid-Korea een van de meest verstedelijkte landen ter wereld is, biedt het een indrukwekkende hoeveelheid natuur. Het land telt 22 nationale parken, verspreid van de kust tot hoog in de bergen, van uitgestrekte bossen en granieten pieken tot grillige kustlijnen en stille eilanden. Wat opvalt is hoe toegankelijk die natuur is. Perfect onderhouden paden, duidelijke bewegwijzering en goede voorzieningen maken wandelen in Korea verrassend comfortabel. Maar verwacht geen fijnmazig netwerk zoals in Europa, en laat het idee varen dat je alleen zult zijn.

Wandelen is de nationale hobby van Zuid-Korea, en dat merk je aan de drukte op de paden. De routes lopen uiteen van rustige wandelingen door beboste valleien tot stevige beklimmingen naar granieten pieken. Trappen nemen vaak het werk van klimmen en klauteren over, en een berg beklimmen betekent meestal duizenden treden overwinnen. Je bent er zelden alleen, maar het is wel een ontsnapping aan de hectiek van de steden.

Bukhansan National Park

Zelfs in een stad zo gigantisch als Seoul vind je verrassend veel natuur. Bukhansan National Park ligt midden in de stedelijke agglomeratie, een van de grootste ter wereld. De puntige bergen, met hun granieten rotsformaties, zijn vanuit bijna elk punt in de stad zichtbaar. Met het uitstekende openbaar vervoer staan we binnen een uur bij een van de toegangspunten van het park, waar de wandelpaden beginnen. Achter ons de drukte van de stad, voor ons de stilte van de natuur.

Vanaf de top kijk je over de eindeloze stad uit. Elke dag wandelen duizenden Seoulieten hier in hoog tempo hun werkstress weg. Ondertussen nemen groepen ouderen, uitgerust met rugzakken vol eten, de tijd om er een sociale gebeurtenis van te maken. Een vriendelijk annyeonghaseyo klinkt telkens als we elkaar passeren.

Van vulkanen tot markten

De eerste weken reizen we kriskras door het land, waarbij vliegtuigen, taxi’s, bussen en hogesnelheidstreinen elkaar afwisselen en aanvullen. Onze route volgt geen logische lijn, maar wordt bepaald door een zoektocht naar aangename plekken en door onze aanvankelijke onzekerheid over de manier van reizen. Gelukkig had ik de moeite genomen om het Koreaanse alfabet te leren en een poging gedaan iets van de taal op te pikken. Ik heb niet de illusie ook maar het begin van een gesprek te kunnen voeren, maar ik kan net genoeg ontcijferen om ons niet te laten verdwalen.

Wat we niet hadden voorzien, was dat een internationaal rijbewijs essentieel zou zijn. Zonder dat is het huren van een auto voor ons onmogelijk. Daardoor moeten we onze wandelingen beter plannen en standplaatsen kiezen die dicht bij de interessante plekken liggen. In een paar weken tijd brengt dat ons naar uiteenlopende locaties: het vulkanische landschap van Jeju-eiland, de zuidelijke stad Yeosu met haar levendige haven waar we voor het eerst kennismaakten met de Koreaanse keuken, en Danyang aan de Namhangang-rivier. Daar landen we elke avond op de overdekte markt, waar we lokale specialiteiten proberen. Gemarineerde vleeskoekjes (tteokgalbi) en hartige pannenkoeken (pajeon) worden al snel onze favorieten.

Trappen, tempo en traditie

Op Jeju-eiland beklimmen we Hallasan, met 1.947 meter de hoogste berg van Zuid-Korea en een slapende vulkaan. Het pad, volledig van vlonders gemaakt, voert door een landschap van vulkanische kraters, lavavelden en dichte bossen. We starten in alle vroegte om de massa te vermijden, maar we hadden beter moeten weten. Extra vroeg starten heeft geen zin; veel Koreanen zijn dan al lang onderweg. Er zit dus niets anders op dan in file te lopen en te doen alsof dat helemaal niet onprettig is. Dat geeft ons wel de kans om de typisch Koreaanse wandelaar te observeren. Iedereen draagt de nieuwste outdoorkleding en hightech uitrusting. Het lijkt vaker op een uniform dan op praktische wandelkleding. Tussen al die Gore-Tex, gevoerde jassen en bergschoenen voelen wij ons behoorlijk underdressed met onze platte schoenen, een korte broek van Decathlon en een praktisch overhemd.

In Songnisan genieten we van de serene sfeer rond de boeddhistische Beopjusa-tempel, met de 33 meter hoge gouden Boeddha, nadat we hebben gedwaald over minder betreden paden. De dichtbegroeide valleien en stille bossen geven het gevoel dat we het park voor onszelf hebben, afgezien van een enkele Koreaan in een felgekleurd wandeluniform die ons voorbij komt snellen. Sobaeksan verrast ons met panoramische uitzichten vanaf de pieken en met weiden die in het voorjaar vast vol bloemen staan. In Woraksan manoeuvreren we over steile kliffen en ruige wandelpaden die door dichte dennenbossen slingeren. Bovenop worden we beloond met een uitzicht dat de adem beneemt, al kan dat ook komen doordat we na de zoveelste stijgende passage met duizend treden even naar lucht moeten happen.

Op naar het volgende avontuur

Na al deze wandelingen keren we terug naar Seoul, waar we ons voorbereiden op het volgende hoofdstuk van onze reis door Korea. Dit keer stappen we op de fiets om dwars door het land richting Busan te rijden, over de Four Rivers Cycle Trail. Benieuwd hoe dat avontuur eruitziet? Lees er alles over in het tweede deel van deze reis.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.