De Aboriginals bewonen het continent al zo’n vijfenzestigduizend jaar, en hun cultuur geldt daarmee als de oudste doorlopende ter wereld. Bij de komst van de Britten in 1788 waren er honderden verschillende volken, elk met een eigen taal en een eigen gebied. In de census van 2021 identificeerden ruim achthonderdduizend mensen zich als Aboriginal of Torres Strait Islander, ongeveer drie procent van de bevolking; gecorrigeerd voor ondertelling ligt de schatting rond de een miljoen. Het is een jonge en snel groeiende bevolkingsgroep, geconcentreerd in Nieuw-Zuid-Wales, Queensland en West-Australië, en zichtbaarder in het dunbevolkte noorden en centrum dan in de zuidelijke steden.
Taal, land en rotskunst
De band met het land staat centraal in de Aboriginal-cultuur. Groepen ontlenen hun identiteit aan een specifiek gebied, aangeduid met het Engelse woord Country, en aan de scheppingsverhalen die daaraan verbonden zijn. Die verhalen lopen als songlines door het landschap: routes die door zang en verhaal worden onthouden en die zowel een mythologische als een praktische, navigerende functie hebben. Van de honderden talen die er ooit waren, worden er nog enkele tientallen dagelijks gesproken; veel andere zijn met de laatste sprekers verdwenen of worden moeizaam nieuw leven ingeblazen.
Voor de reiziger is de cultuur het tastbaarst in de rotskunst. In Kakadu en de Kimberley staan wanden vol geschilderde figuren, sommige duizenden jaren oud, met vissen, jachtscènes en geesten. Sommige plekken worden nog steeds als heilig beschouwd en zijn niet of alleen onder begeleiding toegankelijk. Op steeds meer plaatsen worden rondleidingen en kunstcentra door de gemeenschappen zelf beheerd, wat een van de weinige manieren is waarop bezoekers rechtstreeks met de levende cultuur in aanraking komen in plaats van met een museale versie ervan.
Land rights en erkenning
Bij de kolonisatie gingen de Britten uit van terra nullius, het juridische idee dat het land aan niemand toebehoorde. Pas in 1992 verwierp het Hooggerechtshof die doctrine in de Mabo-uitspraak, waarna de Native Title Act van 1993 Aboriginals onder voorwaarden aanspraak op hun traditionele land gaf. Uluru werd al in 1985 teruggegeven aan de Anangu, de traditionele eigenaren, die het sindsdien verpachten aan de nationale parkdienst. De beklimming van de rots, jarenlang een toeristische gewoonte die de eigenaren als respectloos ervoeren, is sinds oktober 2019 verboden.
De verhouding tussen de Aboriginal-bevolking en de rest van het land blijft een open kwestie. In 2008 bood de regering formeel excuses aan voor de zogeheten Stolen Generations, de kinderen die tot in de jaren zestig uit Aboriginal-gezinnen werden weggehaald. In 2023 stemde een meerderheid van de kiezers in een referendum tegen een grondwettelijk adviesorgaan voor Aboriginals, de Voice to Parliament: bijna zestig procent stemde nee. De uitkomst liet zien hoe verdeeld het land nog is over de vraag hoe de eerste bewoners een plek in de staat moeten krijgen.
Wat de reiziger merkt
De sociale werkelijkheid is langs de route zichtbaar. In de mijnsteden en de dorpen van het noorden en het centrum wonen Aboriginal-gemeenschappen vaak apart en zichtbaar armer dan de rest. In delen van de Northern Territory en de Kimberley gelden alcoholbeperkingen, met drooggelegde zones en verkoopregels, ingesteld om de gevolgen van drankmisbruik in te dammen. De onderlinge verhoudingen zijn niet altijd hartelijk, en een reiziger die goed luistert, hoort van blanke Australiërs soms uitspraken over Aboriginals die weinig aan de verbeelding overlaten. Bij het cultureel centrum van Uluru ligt een sorry book, waarin bezoekers hun spijt betuigen, veelal over het beklimmen van de rots of breder over hoe met de eerste bewoners is omgegaan.
In het bezoekerscentrum bij Uluru staat achter glas een map met brieven van mensen die een steen van de rots hadden meegenomen en die jaren later terugstuurden, in de overtuiging dat het ongeluk bracht. De map is dik.
Plan je reis
- Overnachten in Australië: vergelijk accommodaties ›
- Activiteiten en excursies in Australië: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Meer uit Australië
Zelf deze route gereden, of plannen in die richting? Ik lees en beantwoord alles.
Laat een reactie achter ›Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.