Strafkolonie, frontier en goud

De Europese geschiedenis van Australië begint in 1788, toen een vloot van elf Britse schepen bij de huidige haven van Sydney aan land ging. Aan boord zaten ruim zevenhonderd veroordeelden. Groot-Brittannië had na het verlies van zijn Amerikaanse koloniën geen bestemming meer voor zijn overvolle gevangenissen, en het onlangs door James Cook in kaart gebrachte oostelijke Australië bood een oplossing aan de andere kant van de wereld. Het continent werd geen kolonie van vrije kolonisten maar een strafnederzetting, en die oorsprong heeft het zelfbeeld van het land lang gekleurd.

Van strafkolonie naar veeland

De transportatie van veroordeelden hield tot ver in de negentiende eeuw aan; in totaal werden er zo’n honderdzestigduizend naar Australië verscheept. Naast hen kwamen vrije kolonisten, en na verloop van tijd overvleugelden die de gevangenen. De kolonie breidde zich uit door de veeteelt. Squatters, veehouders die zich zonder titel op enorme lappen grond vestigden, dreven de grens van het bewoonde gebied steeds verder het binnenland in, op zoek naar weiland voor schapen en runderen.

Die opmars ging ten koste van de oorspronkelijke bewoners. Op de wijkende grens, de frontier, werd gevochten om land en water; verdrijving, ziekten en geweld verkleinden de Aboriginal-bevolking drastisch. Juridisch bestond het probleem niet, want de kolonie ging uit van terra nullius, land dat aan niemand toebehoorde. Niet elke kolonie begon als strafnederzetting: Zuid-Australië werd in 1836 opgezet als een bewuste vestiging van vrije kolonisten, en Adelaide werd als geplande stad op een raster van rechte straten aangelegd, zonder de zweem van boeven die aan Sydney kleefde.

De goudkoorts

Het midden van de negentiende eeuw bracht een omslag. In 1851 werd in Victoria goud gevonden, en de vondst trok binnen enkele jaren honderdduizenden fortuinzoekers uit binnen- en buitenland. Steden als Ballarat en Bendigo schoten omhoog, de bevolking van de kolonie vervijfvoudigde, en het goud maakte Melbourne tot een van de rijkste steden van het Britse rijk. In 1854 kwam het op de goudvelden van Ballarat tot een gewapende opstand tegen de vergunningsheffingen, de Eureka Stockade, die in de latere geschiedschrijving als een vroeg democratisch ijkpunt is gaan gelden.

Onder de goudzoekers waren veel Chinezen, en de wrijving die dat opriep voedde een anti-Aziatische stemming die aan het eind van de eeuw uitmondde in een reeks wetten om niet-blanke migratie te weren. Toen het goud in het oosten opraakte, verschoof de koorts naar het westen: in de jaren negentig kwamen de velden rond Kalgoorlie op, die West-Australië hun eigen stroom fortuinzoekers en hun eigen mijnsteden brachten. Het patroon dat zich toen vestigde, van grondstoffen die ver van de kust uit de bodem worden gehaald en hele steden uit het niets doen ontstaan, bepaalt de economie van het westen tot vandaag.

Wat ervan te zien is

Langs de route is de negentiende eeuw op veel plekken nog leesbaar. Adelaide toont zich als de geplande vrije kolonie die het was, met zijn rasterplan en zijn gordel van parken. In de Flinders Ranges en het achterland liggen leeggelopen mijndorpen en verlaten stationsgebouwen, restanten van nederzettingen die op koper, kolen of vee dreven en verdwenen toen de reden ervoor wegviel. De veestations die de squatters ooit vestigden, bestaan nog altijd, nu als bedrijven ter grootte van een Nederlandse provincie.

Bij Copley, aan de rand van de Flinders Ranges, staat een dorp dat leegloopt sinds de kolenmijn van Leigh Creek zijn beste tijd heeft gehad. De winkel is er nog, de klanten grotendeels niet.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Meer uit Australië

Klimaat en seizoenen in Australië13 juli 2026De outback en de gorges: het oude gesteente van het binnenland13 juli 2026Riffen en kust: Ningaloo, Shark Bay en het leven onder water13 juli 2026