Banská Štiavnica is een stadje van ruim negenduizend inwoners in de heuvels van midden-Slowakije, ongeveer dertig kilometer hemelsbreed ten zuidwesten van Banská Bystrica. Het historische centrum en de mijnbouwmonumenten in de omgeving staan sinds 1993 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De stad dankt haar bestaan aan goud en zilver, en die ertsen danken hun bestaan aan een vulkaan.
Een stad in een caldera
Tussen ongeveer vijftien en elf miljoen jaar geleden was hier een grote vulkaan actief, het Štiavnické vrchy-gebergte. Rond veertien miljoen jaar geleden stortte het centrale deel in. Wat overbleef is een caldera met een doorsnede van ongeveer twintig kilometer, omringd door beboste heuvels. Heet water uit de diepte zette in de spleten van het vulkanische gesteente aders van zilver-, goud-, lood- en zinkerts af. De stad ligt precies op dat ertsveld, en de grond eronder is doorzeefd met gangen en schachten.
Zilver en de Bergakademie
Al in de dertiende eeuw kreeg de mijnstad stadsrechten. Het hoogtepunt kwam in de achttiende eeuw, toen Banská Štiavnica een van de rijkste mijnsteden van het Habsburgse rijk was. In 1782 was het met 23.192 inwoners de derde stad van het Koninkrijk Hongarije, na Pressburg en Debrecen. In 1735 werd er een mijnbouwschool opgericht, die vanaf 1762 uitgroeide tot de Bergakademie, een van de eerste technische hogescholen van Europa. Om de waterpompen in de mijnen aan te drijven legden ingenieurs als Samuel Mikovíni rond de stad bijna zestig stuwmeren aan, de tajchy. Vierentwintig daarvan bestaan nog en zijn nu zwemplekken in de bossen rond de stad, zoals de Počúvadlo.
In de negentiende eeuw raakten de rijkste aders uitgeput. De academie verhuisde in 1919 naar Hongarije, de bevolking kromp, en de stad raakte in de vergetelheid. Daardoor is het centrum grotendeels bewaard gebleven.
De stad zelf
De oude stad ligt tegen een helling. De hoofdstraat klimt steil omhoog van het Trojičné námestie, met een barokke pestzuil, naar het Starý zámok, een kerk die in de zestiende eeuw tot vesting werd omgebouwd tegen de Ottomanen. Op een heuvel aan de overkant staat het Nový zámok, een wit vestingtorentje met vier hoektorens. Tussen de burgerhuizen staan nog mijnbouwhuizen en de gebouwen van de oude academie.
Buiten het centrum ligt op de Scharfenberg de Kalvária, een complex van drie kerken en tweeëntwintig kapellen dat tussen 1744 en 1751 werd gebouwd. De heuvel is een lavakolom uit het binnenste van de oude vulkaan. Na decennia van verval is de Kalvária tussen 2008 en 2019 gerestaureerd.
Bereikbaarheid
Banská Štiavnica ligt niet aan een snelweg. Met de auto rijd je over provinciale wegen vanuit Zvolen of Žarnovica. Een zijlijn vanaf Hronská Dúbrava voert treinen naar de stad, in het weekend en in juli en augustus dagelijks. Rond de stad zijn de meeste campings verdwenen; er zijn wel veel pensions in en rond het centrum.
Vanaf de Kalvária zie je de stad in een kom liggen, met de heuvels van de kraterrand eromheen en de twee witte burchten tegenover elkaar.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Slowakije: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Slowakije: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Verder in de reisgids Slowakije
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen