Slowakije is een van de meer gelovige landen van Centraal-Europa, en het verschil met buurland Tsjechië is groot. Bij de volkstelling van 2021 noemde 55,8 procent van de inwoners zich rooms-katholiek. Dat aandeel daalt wel: tien jaar eerder was het nog 62 procent. Bijna een kwart van de Slowaken heeft geen religie, en in Bratislava is dat bijna veertig procent. Op het platteland, en vooral in het noorden en oosten, is de kerk nog het middelpunt van het dorp. Op zondagochtend zitten de kerken er vol en staan er auto’s langs de hele dorpsstraat.
De kerken
Na de rooms-katholieke kerk is de evangelisch-lutherse kerk de grootste, met 5,3 procent. De lutheranen wonen vooral in midden-Slowakije, in het Liptov, de Orava en rond Banská Bystrica, en in een aantal dorpen in het oosten. Veel leiders van de Slowaakse nationale beweging van de negentiende eeuw waren luthers, onder wie Ľudovít Štúr.
Vier procent is grieks-katholiek. Deze kerk volgt de oosterse liturgie, met iconen en een iconostase, maar erkent de paus. Grieks-katholieken wonen vooral in het noordoosten, onder de Roetheense en Slowaakse bevolking rond Prešov, Svidník, Snina en Medzilaborce. Daar wonen ook de meeste orthodoxen, iets minder dan een procent van de bevolking. In het zuiden, onder de Hongaarse minderheid, is de gereformeerde (calvinistische) kerk sterk, met 1,6 procent landelijk.
Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ruim 130.000 Joden in Slowakije. Na de deportaties en de emigratie bleven er een paar duizend over. In veel steden staan nog synagogen, zoals in Trenčín, Žilina, Lučenec en Bardejov, maar de meeste worden niet meer voor de eredienst gebruikt.
Houten kerken
Het bekendste religieuze erfgoed van Slowakije zijn de houten kerken. Acht ervan staan sinds 2008 op de Werelderfgoedlijst: twee rooms-katholieke (Hervartov en Tvrdošín), drie lutherse artikelkerken (Kežmarok, Leštiny en Hronsek) en drie grieks-katholieke (Bodružal, Ladomirová en Ruská Bystrá). In het hele land staan er nog tientallen meer.
De artikelkerken hebben een bijzondere achtergrond. Na de Contrareformatie mochten protestanten in het Koninkrijk Hongarije vanaf 1681 per comitaat twee kerken bouwen, maar alleen buiten de stad, zonder toren en zonder stenen fundering, en binnen een jaar. Dus bouwden ze ze van hout, zonder spijkers, zo groot dat er duizenden mensen in pasten. De artikelkerk van Kežmarok heeft plaats voor zo’n 1.500 mensen.
De grieks-katholieke houten kerken in het noordoosten zijn kleiner en hebben drie torens die van achter naar voren in hoogte afnemen, met uivormige spitsen. Binnen hangt een houten iconostase. Veel staan in dorpjes aan het eind van een doodlopende weg. De sleutel ligt meestal bij een buurvrouw; bij de kerk hangt vaak een briefje met haar telefoonnummer of huisnummer.
Feestdagen en gebruiken
De meeste Slowaakse feestdagen zijn kerkelijk. Op 5 juli herdenkt het land Cyrillus en Methodius, de Byzantijnse monniken die in de negende eeuw het christendom in de Slavische taal predikten. Op 15 september is het de dag van Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smarten, de patrones van Slowakije, met een grote bedevaart naar Šaštín. Allerheiligen op 1 november is een dag waarop families de graven bezoeken en kaarsen aansteken; ’s avonds zijn de kerkhoven één lichtzee. Kerstavond, Štedrý večer, wordt gevierd met kapustnica, een zuurkoolsoep, en karper, die in veel gezinnen dagen van tevoren in de badkuip zwemt.
Wie een kerk bezoekt, draagt geen korte broek of blote schouders, en loopt niet rond tijdens een mis. Veel dorpskerken zijn buiten de vieringen gesloten.
In Kežmarok staat naast de bruine houten artikelkerk de Nieuwe Evangelische Kerk van eind negentiende eeuw, een rood-groen gebouw met een koepel, en wie van de ene naar de andere loopt, ziet in honderd meter wat de lutheranen in tweehonderd jaar mochten.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Slowakije: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Slowakije: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Verder in de reisgids Slowakije
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen