De Hoetsoelen zijn een herders- en bergvolk dat het oostelijke deel van de Karpaten bewoont, in het grensgebied tussen Oekraïne en Roemenië. Ze leven verspreid over de hoge dalen en groene hellingen rond steden als Kolomyia, Kosiv en Verchovyna, in de oblast Ivano-Frankivsk. Eeuwenlang hielden ze schapen en runderen op de berghellingen en verbouwden ze hun eigen groenten op kleine akkers die als een lappendeken tegen de groene hellingen liggen. Die relatieve afzondering heeft een eigen taal, kleding en handwerk in stand gehouden, en maakt de Hoetsoelen tot een van de meest herkenbare bevolkingsgroepen van het Oekraïense platteland.
Houtsnijwerk, klederdracht en muziek
De Hoetsoelen zijn vooral bekend om hun handwerk. Houtsnijwerk neemt daarin de belangrijkste plaats in: houten kisten, uitgesneden panelen die als schilderijen aan de muur hangen, en kleinere kunstvoorwerpen, vaak ingelegd met fijne geometrische motieven. Dezelfde meetkundige patronen keren terug in de klederdracht. De kleding valt op door de felle kleuren en de strakke geometrische patronen, die in hun opbouw en kleurgebruik doen denken aan textiel uit Centraal-Azië en Mongolië. Borduurwerk, geweven gordels en met kralen versierde stukken horen bij het dagelijkse en feestelijke beeld.
Muziek hoort onlosmakelijk bij de Hoetsoelse cultuur. Het herdersleven bracht eigen instrumenten en melodieën voort, waaronder de trembita, een lange houten herdershoorn die over de dalen klinkt. Samen met dans en klederdracht vormt de muziek de ruggengraat van de plaatselijke feesten en markten.
Wie door de bergdorpen reist, ziet de cultuur niet in een museum maar aan de huizen zelf.
Huizen, paaseieren en markten
De houten huizen in de Karpaten zijn uitgevoerd in vrolijke kleuren en op kunstzinnige wijze afgewerkt met houten latten. Gevels en dakranden zijn versierd met tinnen ornamenten, en bij vrijwel elk huis hoort een eigen waterput, vaak met een tinnen overkapping. Die overkappingen worden kant-en-klaar op de markt gekocht; op de weekmarkten zijn Lada’s te zien die de glimmende constructies op het dak vervoeren. Het is een terugkerend streekbeeld dat de bezoeker meteen in het Hoetsoelenland plaatst.
Een eigen kunstvorm is de pysanka, het met traditionele motieven versierde paasei. Het woord komt van pysaty, dat “schrijven” betekent, omdat de ontwerpen niet worden geschilderd maar met bijenwas worden geschreven. Met een dun stiftje wordt warme bijenwas op de schaal aangebracht, waarna het ei in kleurbaden wordt gedompeld; door dit laag voor laag te herhalen ontstaan de uiterst precieze geometrische patronen waarvoor de pysanky bekend staan. In Kolomyia, het culturele centrum van het Hoetsoelenland, is deze traditie ondergebracht in twee instellingen: het Hutsul-museum, dat kleding, houtsnijwerk en gebruiksvoorwerpen toont, en het Pysanka-museum, het enige museum ter wereld dat geheel aan het beschilderde paasei is gewijd, met een collectie van meer dan tienduizend exemplaren.
De wekelijkse Hutsul-markt in Kosiv is de plek waar het handwerk samenkomt. Hier worden houtsnijwerk, textiel, keramiek en de tinnen waterput-overkappingen verhandeld, en het is een van de weinige plekken waar het authentieke handwerk van de streek nog levend is. Sinds de Russische invasie van 2022 is Oekraïne niet vrij te bezoeken, maar de cultuur van de Hoetsoelen bestaat onverminderd voort in de dorpen en steden van de Karpaten.
Aan de dakrand van een houten huis vangt een tinnen ornament het licht, terwijl op het erf de groenten in rechte rijen tegen de helling op groeien.