een kayan-bruiloft en de bakun-dam in sarawak

Lang houten Kayan-langhuis op hoge palen aan de rand van het regenwoud in Sarawak, licht op de verandaAlle foto’s uit Maleisië ›

Uit het reisverslag van de grote reis, december 2006. Geschreven onderweg, in de woorden van mijn toenmalige ik: op de terugweg door Azië, na elf maanden Australië.

Vanuit Belaga brengt de boot ons stroomopwaarts tot de Bakun-dam, waar de rivier ophoudt. Voor de aanleg is enorm veel jungle gekapt, en ongeveer elfduizend mensen zijn gedwongen verplaatst naar de resettlement area Sungai Asap, waar wij ook heen gaan. Vanaf de aanlegplaats rijden we twee uur in een pick-up door bergachtig maar volledig verwoest gebied. De weg ligt er pas vijf jaar en is al kapotgereden door de trucks vol stammen die we passeren.

De weg ligt er vijf jaar en is al kapot, want hij is niet voor de mensen aangelegd maar voor de trucks vol stammen.

In Asap staan door de overheid gebouwde longhouses die de bewoners nu moeten huren, terwijl ze vroeger nooit huur betaalden en niet vrijwillig verhuisden. Een longhouse staat op palen, zo’n vijf meter boven de grond, en bestaat hier uit twee rijen van elk ongeveer vijftig woningen, opgesplitst om het brandrisico te spreiden. Elke familie heeft een eigen afgeschermde ruimte, maar het hart is de brede gemeenschappelijke veranda, waar geleefd en gesocialiseerd wordt. Wij krijgen het huis van de buren, slapen op de grond zonder matras, en zijn na een koude douche klaar voor de bruiloft.

Avondfeest op de veranda van een Kayan-langhuis met dansers en muzikant

De bruiloft

Het is een christelijke Kayan-bruiloft, en december is hier de huwelijksmaand, wat samenhangt met de vrije kerstdagen en het fruit dat in de regentijd uit de jungle komt. De ceremonie is lang en voor ons onverstaanbaar: toespraken van vaders en grootvaders zonder eind, dan de ringen en een glas whiskey voor alle gasten. Wij blijken belangrijker dan we willen zijn. Schuiven we door het lange zitten op de houten vloer even naar de balustrade, dan moeten we snel terugkomen, want een vrouw brengt een lied te onzer ere, gevolgd door een glas rijstwijn dat in één keer leeg moet.

Tot een uur of zes ’s ochtends wordt er muziek gemaakt, eerst op een sape, het lokale snaarinstrument, later op een vals keyboard, en wij moeten als eersten en telkens opnieuw dansen. Rond twee uur ontkomen we niet meer aan het zingen; verder dan “Lang zullen ze leven” komen we niet, en iedereen vindt het prachtig. Alcohol is hier normaal streng gerantsoeneerd, en juist daarom wordt er bij een bruiloft flink van genomen.

We dansen met hoogbejaarde Kayan-mannen met gaten in de oren en rode tanden van de betelnoot, en verstaan geen woord van elkaar.

Kapotgereden modderige houtkapweg door kaalgeslagen heuvels bij de Bakun-dam

Wie het land in handen heeft

De volgende dag neemt Daniël ons mee naar een longhouse van de Kenyah, waar de mensen het duidelijk beter voor elkaar hebben. We treffen er een Australiër die vijfentwintig jaar geleden uit deze gemeenschap vertrok en goed Engels spreekt, en van hem begrijpen we de verhoudingen. Sarawak en Sabah leveren gas, olie en hout, maar slechts een fractie van de opbrengst blijft in de deelstaat; de rest financiert de ontwikkeling van het schiereiland. Openlijke kritiek op de dam en de houtkap is riskant, want leiders van protestgroepen worden opgepakt. Ontwikkeling betekent hier in de praktijk kappen, leeghalen en palmolie, en de verliezers zijn de natuur en de oorspronkelijke bewoners.

Al is bijna iedereen bekeerd tot het christendom, begraven gebeurt nog volgens animistische principes, met uitbundig houtsnijwerk over de stenen tombes en de hornbill overal als motief. Het bezoek daarna aan de Penan, voormalige jungle-nomaden die de overheid in een longhouse heeft geplaatst, verloopt ongemakkelijker: ze zijn arm, met veel kinderen en weinig eten, en als Daniël ons snoep laat uitdelen, voelen we ons een stel witte kolonisten. Toch zijn ze blij met het bezoek, waarschijnlijk het eerste van blanken, en voor het dankwoord dat ik moet houden sta ik tot mijn middel in de kinderen.

Terug naar de kust

De terugreis maakt de schaal van de houtkap zichtbaar. Van het longhouse rijden we twee uur naar Bintulu, een industriestad voor hout en olie, met offshore de installaties van Petronas en Shell. Vandaar rammelt een bus ons in twaalf uur en over 620 kilometer terug naar Kuching. Tussen Bintulu en Sibu is geen jungle meer over; sommige stukken zijn zo kaal dat er enkel een zanderige vlakte rest. Dat het hier overstroomt is dan geen raadsel, want zonder bos houdt het stroomgebied de regen niet meer vast, en Sibu ligt zonder dijken midden in de delta.

Wie een stuk bos wegkapt, moet zelf in het water zitten: zonder bos houdt het land de regen niet meer vast.

Voor we Borneo verlaten, boeken we in Kuching de vlucht naar huis, van Bangkok naar Düsseldorf op 10 maart, want er komt echt een einde aan de reis. Als laatste rijden we naar Gunung Gading National Park, waar de Rafflesia bloeit, de grootste bloem ter wereld: een parasiet zonder stengel of bladeren, die opengaat tot een vlezige, roodgevlekte schijf van tientallen centimeters en naar aas ruikt om vliegen te lokken. Voor die ene bloem is de hele omslachtige tocht de moeite waard, en daarmee sluiten we twee weken Borneo af die veel te kort waren.

Verhaal uitgelezen? Een kleine bijdrage helpt de verhalen op weg te houden.

Naam*

E-mailadres*

Bedrag () *

iDEAL iDEAL | Wero
Creditcard Card
Bankoverschrijving Overboeking
PayPal PayPal

Advertentie

Praktische informatie

Route en tijd. Belaga – Bakun-dam – Sungai Asap – Bintulu – Kuching – Gunung Gading, 21 t/m 26 december 2006.

Longhouse. Verblijf bij de Kayan of Kenyah gaat op uitnodiging of via een lokale gids; reken op slapen op de grond, gedeelde maaltijden en, bij een bruiloft, rijstwijn en de verplichting mee te doen. Respecteer dat dit een levende cultuur onder druk is.

Bakun-dam en Sungai Asap. De resettlement area is per pick-up bereikbaar vanaf de dam; het gebied toont de keerzijde van de “ontwikkeling” van Sarawak.

Terug naar de kust. Vanaf Bintulu rijden bussen in ongeveer twaalf uur (620 km) naar Kuching (ca. 60 RM).

Rafflesia. In Gunung Gading National Park bloeit met tussenpozen de Rafflesia; informeer vooraf bij het visitor center of er een bloem open is.

Plan je reis

Overnachten in Maleisië: vergelijk accommodaties ›
Trein- en bustickets in Maleisië: bekijk routes op 12Go ›
Activiteiten en excursies in en rond Bintulu, Maleisië: bekijk op GetYourGuide ›

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.