door de kleurloze vlakte naar de stad van timur

De twee bakstenen pylonen van de Ak-Saray torenen boven de woningen van Shahrisabz uitAlle foto’s uit Oezbekistan ›

Na drie dagen stilstand is de eerste etappe meteen de langste afstand die ik ooit op een dag heb gefietst: honderdzeventig kilometer van Buchara naar Qarshi, over asfalt dat kaarsrecht door een vlakte loopt waar niets aan te zien is. Dat het toch lukt, komt door de wind. Die staat vol in de rug, en op een volgepakte reisfiets is dat het verschil tussen zwoegen en glijden. Tony en ik besluiten er kilometers van te maken.

We rijden bewust naar het zuidoosten, weg van de rechtstreekse weg naar Samarkand. De omweg is een keuze: via Qarshi kun je Shakhrisabz aandoen, en die stad is de moeite van de extra klim waard.

Wat me van deze dag bijblijft is niet het landschap maar het gebrek eraan. Buiten de oude steden is Oezbekistan opvallend kleurloos: vlak, dor, en kilometer na kilometer hetzelfde. De meloenstalletjes en het frisse groen waar dit land om bekendstaat, liggen langs de geïrrigeerde stroken, en die stroken zijn smaller dan de folders doen vermoeden. Daartussen ligt gewoon steppe. Bij het grote kruispunt tien kilometer voor Muborak staat een witbetegelde kloktoren, een van die post-Sovjet stadspoorten die vooral bestaan om te laten zien dat er verderop een stad is. Muborak zelf drijft op het gas uit de omgeving; er staat een van de grootste gasfabrieken van het land. Bij de toren wachten een vrouw in een gebloemde jurk en haar dochtertje in het roze op de bus. Tegen al dat beige vallen ze meteen op.

In dit land moet de kleur van de mensen komen.

Langs de weg staan af en toe kartonnen politieauto’s opgesteld om hardrijders af te schrikken, wat vooral iets zegt over hoeveel echte politieauto’s er niet zijn. Bij een dorpshuis in de buurt van Kasan wordt gefermenteerde kamelenmelk verkocht, in plastic flessen naast de weg. Vet en vol, meer maaltijd dan drank.

Rijden met iemand anders is een gemengd genoegen. Samen tegen de wind scheelt, en na weken alleen is een gesprek onderweg een luxe. Maar wie maandenlang solo rijdt, beslist de hele dag in zijn eentje: wanneer hij stopt, hoe lang, of hij omkeert voor een foto. Met zijn tweeën wordt dat allemaal overleg. Tony heeft bovendien een dominant karakter en ik doe ook graag wat ik zelf wil, dus het schuurt van twee kanten. Als we in het donker in Qarshi aankomen en een hotel zoeken, dingt hij af tot ver voorbij het punt waarop ik het genant vind. Hij geniet ervan, zegt hij.

Witbetegelde kloktoren bij een kruispunt, met een vrouw en haar dochter wachtend op de bus

Uit elkaar in Qarshi

De volgende ochtend gaan we uit elkaar, en dat is de eerste keer dat ik merk hoezeer een routekeuze honderden kilometers vooruit de dag van vandaag bepaalt. We willen allebei naar Dushanbe, maar hij neemt de zuidelijke weg langs de M39 en ik de noordelijke over de Fan-bergen. Vanaf Qarshi betekent dat: hij het vlakke stuk naar Samarkand, ik de klim over Shakhrisabz. Ik neem de moeilijkere route omdat dat ook de interessantere is.

Voor het eerst sinds weken loopt de weg niet meer kaarsrecht. Waar de vlakte in heuvelland overgaat, verandert direct wat er langs de kant staat. Bij een tappunt zie ik twee verweerde blauwe watertrucks uit de Sovjettijd staan; hiermee wordt het drinkwater over de dorpen gebracht, omdat er geen leiding ligt. Waterschaarste die je met eigen ogen kunt aanwijzen is nieuw voor mij, en het is geen kwestie van pech met het klimaat. De twee grote rivieren van de regio zijn decennialang leeggetrokken voor de katoenteelt; kanalen lekken, zout komt in de grond omhoog en van de Aralzee is nauwelijks iets over. Wat hier langs het asfalt staat, is de rekening van dat plan.

Het landschap zet het nog eens dik aan. Ergens op een kale bruine steppe rijd ik langs twee roestige voetbaldoelen: geen veld, geen lijnen, geen mens te bekennen. Later op de dag wordt het aanzienlijk beter. Er komt groen bij, de heuvels stapelen zich op en ver weg tekenen zich bergen af, waarachter Tadzjikistan ligt. Bij een solitaire boom in een akker schuilt een groepje boeren tegen de zon om te eten.

Twee blauwe tankwagens halen drinkwater bij een pomppunt in een droog dorp

De stad die is gesloopt voor haar eigen monument

Vlak bij deze stad werd in 1336 Timur geboren, bij ons bekend onder de naam Tamerlane. Vanuit Samarkand heerste hij over Centraal-Azië en Perzië, en zijn veldtochten reikten van Anatolië tot in Noord-India. Berucht waren ze om hun bloedigheid; complete steden werden uitgeroeid. Diezelfde man financierde de kunst en de wetenschap van zijn tijd op een schaal die de bouwkunst van deze streek voorgoed veranderde. In zijn geboorteplaats verrees zijn zomerresidentie, het Ak-Saray of Witte Paleis. Daarvan resteren twee afgebroken bakstenen pylonen van de entree, die nog altijd tientallen meters boven de daken van de buurt uitkomen.

Dat hij hier zo prominent staat, gaat minder over de veertiende eeuw dan over de eenentwintigste. Tot 1991 maakte dit land deel uit van de Sovjet-Unie, en een jonge republiek heeft een held nodig die dateert van vóór Moskou. Waar eerst Lenin stond, staat nu hij.

De ruïne is echt; het decor eromheen is nog geen tien jaar oud.

Er loopt een brede parklaan naartoe, met lantaarns in het gelid, een standbeeld halverwege en de bergketen als achtergrond. Op de foto werkt dat uitstekend. Wat er voor die laan moest wijken was alleen wel een groot deel van de historische wijken eromheen, een sloopoperatie die deze stad in 2016 een plek opleverde op de UNESCO-lijst van erfgoed in gevaar. Het is dezelfde decorbouw die ik in Buchara zag, en hier komt het schraler over, omdat Shakhrisabz jonger is en geen oaseverleden achter de hand heeft. Daar staat één groot voordeel tegenover: buitenlandse bezoekers kom ik nauwelijks tegen.

Twee straten verder is het decor voorbij. Daar liggen zandwegen, hangt er een knoop van elektriciteitskabels boven de stoep en staan de minibusjes geparkeerd waarmee in dit hele land mensen en spullen worden rondgereden. Die overgang van het een naar het ander vind ik het aardigst aan de stad: opgeknapt verleden en stoffig heden op tweehonderd meter afstand. Op de binnenplaats van de Chubin-medresse, waarin het stadsmuseum zit, is het koel genoeg om er een uur niets te doen. ’s Avonds plov, het rijstgerecht met vlees en wortel dat in dit land op elke kaart staat.

Onverhard achterafstraatje in Shahrisabz met witgekalkte huizen en elektriciteitsdraden

Verhaal uitgelezen? Een kleine bijdrage helpt de verhalen op weg te houden.

Naam*

E-mailadres*

Bedrag () *

iDEAL iDEAL | Wero
Creditcard Card
Bankoverschrijving Overboeking
PayPal PayPal

Praktische informatie

Route Buchara naar Samarkand: de rechtstreekse weg is vlak en saai. De zuidelijke lus via Qarshi en Shakhrisabz kost een dag extra en ruim vijftienhonderd hoogtemeters, maar levert Timurs geboortestad op en een echte bergpas. Voor wie richting Tadzjikistan gaat is het bovendien nauwelijks een omweg.

Wind en afstand: in dit deel van het land bepaalt de wind de dagafstand meer dan het profiel. Met de wind mee zijn honderdzeventig kilometer haalbaar, tegen de wind in verdampt dat tot de helft. Kijk voor vertrek naar de richting en pas je dagindeling daarop aan.

Water: tussen Buchara en Shakhrisabz liggen genoeg dorpen en stadjes, dus vier tot vijf liter is ruim voldoende. Let er wel op dat in de droge dorpen het water per tankwagen wordt aangevoerd; koop bij twijfel flessenwater in de grotere plaatsen.

Slapen: in Qarshi en Shakhrisabz zijn eenvoudige hotels en guesthouses met registratiebriefje. Guesthouses zijn vaak gewone woonhuizen met een koele binnenplaats en de kamers eromheen, en er wordt ter plekke gekookt, wat in beide gevallen beter uitpakt dan het restaurant om de hoek.

Shakhrisabz bekijken: de Ak-Saray-pylonen en het Dorut Tilavat-complex met de Kok Gumbaz-moskee liggen op loopafstand van elkaar aan de parkboulevard. Neem de tijd voor de straten erachter; daar zit het leven dat op de boulevard is weggehaald.

Plan je reis

Overnachten in Oezbekistan: vergelijk accommodaties ›
Trein- en bustickets in Oezbekistan: bekijk routes op 12Go ›
Activiteiten en excursies in en rond Shakhrisabz: bekijk op GetYourGuide ›

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.