Zeekoeien in de Casamance-rivier bij Pointe Saint George

Onze kamer is felgeel met zuurstokroze muren. ’s Nachts is dat minder rustgevend dan het overdag klinkt. Vroeg in de ochtend ga ik hardlopen. Opties zijn er niet veel: de gravelweg op en neer. Onderweg stuit ik op iets waar ik meteen voor stilsta.

De mierentunnel

Een enorme mierenkolonie is zich aan het verplaatsen. Over het pad is een tunnel van levende mieren gebouwd, waardoorheen een onafgebroken colonne trekt, beladen met eitjes en larven. Langs de tunnel staat een verdedigingslinie: kleine mieren met opvallend grote kaken die de opening bewaken, en buiten hen grotere mieren met nog grotere kaken op regelmatige afstand.

Als ik mijn vinger op de grond zet, word ik direct geregistreerd en volgt er een aanval.

Het zijn trekmieren, in het Engels driver ants. Ze hebben geen ogen. Dat ze mijn vinger binnen een seconde vinden, gaat dus volledig op geur en trilling. De grote exemplaren aan de buitenkant zijn soldaten die zich als schildwachten opstellen en zo een corridor openhouden waar de kleintjes met de lading veilig doorheen kunnen. Hun kaken sluiten zo vast dat je een soldaat in tweeën kunt trekken zonder dat hij loslaat. In Oost-Afrika wordt dat gebruikt om wonden te hechten: de mier over de snee laten bijten en dan het achterlijf eraf breken.

Zo’n kolonie kan uit miljoenen dieren bestaan en heeft geen vast nest. Ze graven zich ergens in voor een paar dagen tot een paar maanden en trekken dan verder. Dat is wat hier gebeurt: een verhuizing met het complete broed erbij, in een tempo van ongeveer twintig meter per uur.

Ik blijf er minutenlang naar kijken. De colonne wordt niet korter en niet langer.

Waarom het water leeg blijft

Tijdens het ontbijt lijkt het strand te bewegen. Honderden kleine krabbetjes zijn druk bezig holletjes te graven en verdwijnen razendsnel zodra er iemand te dicht bij komt. We lopen het strand op en kijken over het water. Wat opvalt, is hoe weinig boten er varen. Een paar kleine vissersbootjes bewegen mee met het getij, maar verder blijft het leeg.

De Casamance-rivier is hier een brede getijdenrivier. Het waterpeil schommelt sterk en bij eb vallen grote zandbanken droog. Dat maakt scheepvaart lastig en onvoorspelbaar. Vrachtverkeer kiest andere routes; de visserij gebeurt kleinschalig, dicht bij de kust of vanuit dorpen langs de oever. Dat verklaart de stilte op het water, ondanks de breedte van de rivier en de rijkdom aan vis die we bij lunch en diner op ons bord terugzien.

Voor het eerst deze reis hoeven we nergens heen. Dat blijkt lastiger dan gedacht: tussen elf en vier is buiten zijn geen optie, en binnen is het felgeel met zuurstokroze. We wachten op het getij zoals iedereen hier op het getij wacht.

Zeekoeien bij laagwater

We zijn hier voor de lamantins, de Afrikaanse zeekoeien die in de Casamance-rivier leven. Rond laagwater lopen we opnieuw het strand op. Met geduld zien we inderdaad af en toe een donkere, ronde vlek bovenkomen, even lucht happen en daarna weer verdwijnen.

Veel meer wordt het niet, en dat ligt aan het water: troebel genoeg om een dier van drie meter volledig aan het zicht te onttrekken. Waar ze van leven ligt wel in het volle zicht. Zeekoeien in riviermondingen eten vrijwel uitsluitend mangrovebladeren, en een volwassen dier werkt daar duizenden kilo’s per jaar van weg. Dat verklaart waarom ze uitgerekend hier zitten, langs oevers die kilometers achtereen uit mangroven bestaan.

Ze staan als kwetsbaar op de rode lijst. Er wordt nog altijd op ze gejaagd om het vlees en de olie, en wie er niet op jaagt vangt ze soms alsnog in een visnet. Wie hier een dier wil zien zoals op de foto’s in de folder, moet ergens anders zijn.

Deze verhalen schrijf ik zelf, onderweg, zonder advertenties en zonder sponsor. Vond je het de moeite waard? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.

Jeroen

via iDEAL, eenmalig