Turkmenistan ligt tussen de Kaspische Zee en Oezbekistan, met Iran en Afghanistan in het zuiden. Het is met ruim 491.000 vierkante kilometer het op een na grootste land van Centraal-Azië, maar zeventig procent daarvan is woestijn: de Karakum, het zwarte zand. Wie het land op een kaart bekijkt, ziet dat vrijwel alle steden aan de randen liggen, langs de rivieren en langs het Karakum-kanaal. Daartussen ligt leegte waar hooguit een spoorlijn doorheen loopt.
Hoeveel mensen er wonen, is een vraag die niemand met zekerheid beantwoordt. De volkstelling van 2022 kwam uit op ruim zeven miljoen inwoners. Onafhankelijke schattingen komen uit onder de drie miljoen, omdat honderdduizenden Turkmenen het land de afgelopen twee decennia hebben verlaten en de statistiek dat niet bijhoudt. Dat gat van miljoenen mensen zegt meer over de staat dan welk cijfer ook: hier worden getallen vastgesteld, niet gemeten.
Een staat die zichzelf bouwt
Turkmenistan werd onafhankelijk in 1991 en sloeg daarna een eigen koers in. Waar de buurlanden voorzichtig openingen maakten, koos Ashgabat, of Asjchabad zoals de stad in het Nederlands heet, voor afsluiting. Het land riep zichzelf in 1995 uit tot permanent neutraal, een status die de Verenigde Naties erkenden en die vooral wordt gebruikt om buiten allianties en buiten pottenkijkers te blijven.
De macht ligt bij één familie. Saparmurat Nijazov regeerde van 1985 tot zijn dood in 2006 en liet een persoonlijkheidscultus na die zijn weerga niet kende. Zijn opvolger Gurbanguly Berdimuhamedow bouwde een eigen versie op, en droeg het presidentschap in maart 2022 over aan zijn zoon Serdar. Wie denkt dat de vader daarmee vertrok, vergist zich: sinds de grondwetswijziging van 2023 is het voorzitterschap van de Volksraad, dat Gurbanguly bekleedt, formeel het hoogste ambt van het land.
Het geld komt uit de grond. Turkmenistan heeft de op vier na grootste bewezen aardgasreserves ter wereld, en gas levert ruwweg tachtig tot negentig procent van de staatsinkomsten op. Meer dan zeventig procent van de gasexport gaat naar China. Die rijkdom is zichtbaar in de marmeren regeringsgebouwen en onzichtbaar in de portemonnee van de bevolking: sinds 2016 zijn er periodiek voedseltekorten, en op 1 januari 2019 verdween de gratis verstrekking van gas, elektriciteit, water en zout die decennialang als bewijs van staatszorg gold.
Wat een reiziger merkt
Een bezoek aan Turkmenistan begint met papierwerk en eindigt ermee. Toeristen komen het land niet in zonder uitnodigingsbrief van een geaccrediteerd Turkmeens reisbureau, en die brief betekent in de praktijk een geboekte tour met gids. Er bestaat nog een transitvisum van maximaal vijf dagen voor wie doorreist, maar de procedure daarvoor is de laatste jaren verzwaard. Wie langer dan drie dagen blijft, moet zich registreren bij de migratiedienst.
Onderweg valt op hoe aanwezig de staat is en hoe afwezig de rest. De steden hebben brede boulevards en witmarmeren gebouwen die zijn ontworpen op een bezoekersaantal dat er nooit komt. Er staan portretten van de president in het straatbeeld zoals elders reclameborden staan. Fotograferen van overheidsgebouwen, politie, militairen, vliegvelden en grensposten is verboden, en dat verbod wordt gehandhaafd. Internet is zwaar gecensureerd: de bekende sociale netwerken, berichtendiensten en alle onafhankelijke nieuwssites zijn geblokkeerd, en buitenlandse VPN’s worden actief tegengewerkt.
Wat overblijft is een land dat zich moeilijk laat bezoeken en zich daarna moeilijk laat samenvatten: een woestijn met gasvelden eronder, marmeren pleinen waar niemand loopt, en mensen die vriendelijk zijn zodra er niemand meekijkt.
Praktische informatie
Reisadvies: het Nederlandse reisadvies staat op geel, “u kunt erheen reizen, maar let op bijzondere veiligheidsrisico’s” (stand augustus 2026). Er is geen Nederlandse ambassade in Turkmenistan; de dichtstbijzijnde staat in Astana.
Visum: altijd nodig, aan te vragen bij de ambassade in Brussel, en alleen op basis van een uitnodigingsbrief via een Turkmeens reisbureau. Een e-visumwet trad in april 2025 in werking, maar er is nog geen werkend systeem.
Beste reistijd: april tot juni en september tot begin november. In de zomer loopt de temperatuur in de woestijn op tot vijftig graden.
Taal: Turkmeens is de staatstaal; Russisch wordt door ouderen en in de steden nog begrepen. Engels kom je vrijwel alleen bij gidsen tegen.
Plan je reis
- Overnachten in Turkmenistan: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Turkmenistan: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Turkmenistan: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Turkmenistan
Meer foto’s uit Turkmenistan ›
Verder in de reisgids Turkmenistan
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.