Dertig kilometer oostelijk van de stad Mary ligt een vlakte met lemen wallen die vanaf de weg nauwelijks opvalt. Het is de plek waar Merv lag, een van de belangrijkste steden van de middeleeuwse wereld, en tussen 1150 en 1210 volgens sommige tellingen de grootste stad die er op dat moment bestond. Wie er nu langsrijdt, ziet een uitgesleten aardwal in de zon liggen.
Drie steden naast elkaar
Merv is geen ruïne van één stad maar van meerdere, die eeuw na eeuw naast elkaar werden gebouwd in plaats van bovenop elkaar. Dat maakt het terrein ongewoon: je loopt niet door lagen omlaag maar door de tijd opzij.
De oudste kern is Erk Kala, de citadel uit de Achaemenidische periode. Daaromheen ligt Gyaur Kala, de stad uit de hellenistische en Sassanidische tijd. Ten westen daarvan verrees Sultan Kala, de islamitische stad die onder de Seltsjoeken tot bloei kwam. Vanaf 1037 was Merv de oostelijke hoofdstad van het Seltsjoekse rijk, met karavanserais, een beroemde bibliotheek, papiermakerijen die de techniek uit China hadden overgenomen, en tientallen moskeeën en madrasa’s. Hoeveel mensen er woonden is niet vast te stellen; de schattingen lopen ver uiteen.
Dat eindigde in 1221. Het leger van Tolui, een zoon van Genghis Khan, belegerde de stad en verwoestte haar. Middeleeuwse kroniekschrijvers noemen zevenhonderdduizend tot 1,3 miljoen doden, aantallen die de vermoedelijke stadsbevolking ruim overtreffen en die historici als sterk overdreven beschouwen. Wat vaststaat is dat Merv nooit meer werd wat het was. Het irrigatiestelsel dat de oase in stand hield, was kapot, en zonder dat stelsel is dit gewoon woestijn.
Een stad die aan een rivier ligt die nergens uitkomt, bestaat precies zolang als iemand de kanalen onderhoudt.
Wat er te zien is
Sinds 1999 staat het terrein op de werelderfgoedlijst van UNESCO, als eerste site van Turkmenistan. Het is groot, leeg en grotendeels van leem, wat betekent dat er weinig staat wat een leek als gebouw herkent. Twee dingen springen eruit.
De Grote Kyz Kala, de Meisjesburcht, is het best bewaarde voorbeeld van een köshk: een versterkt Centraal-Aziatisch bouwwerk op een verhoogd platform, met buitenmuren die eruitzien als een rij dikke, verticale ribbels. Over de ouderdom lopen de schattingen uiteen van de zesde tot de negende eeuw. Aan de conservering van de leemsteenmuren wordt sinds 2015 gewerkt, door de Turkmeense overheid met Britse en Franse specialisten.
Het mausoleum van sultan Sanjar uit 1157 is het enige bouwwerk dat op afstand zichtbaar boven de vlakte uitkomt: een kubus van zevenentwintig meter in het vierkant, achtendertig meter hoog, met muren die aan de basis vijf meter dik zijn. Boven de koepel zat oorspronkelijk een turkooisgetegelde buitenkoepel die volgens de overlevering een dagreis ver te zien was. Die is verdwenen; het skelet staat er nog.
Mary
De provinciehoofdstad Mary telt ruim tweehonderdduizend inwoners en is de opvolger van Merv in praktische zin: het is het bestuurlijke en economische centrum van dezelfde oase. De stad leeft van twee dingen. Onder de provincie ligt het Galkynysh-gasveld, en boven de grond is Mary de grootste katoenregio van het land.
In de stad zelf staan de twee gezichten van modern Turkmenistan naast elkaar: vervallen Sovjetbouw en spierwitte marmeren nieuwbouw, waaronder een streekmuseum in de vorm van een paleis en een cultureel centrum gebouwd als een reusachtige joert. Het museum is de moeite waard voor wie Merv bezoekt: de belangrijkste vondsten van het terrein en van het bronstijdcomplex Gonur Depe staan hier, niet daar.
Praktische informatie
Hoe er komen: Mary ligt aan de doorgaande weg en de spoorlijn tussen Asjchabad en Türkmenabat; de treinreis vanaf de hoofdstad duurt een stuk van de nacht. Merv ligt bij Bayramaly, ongeveer dertig kilometer oostelijk, direct langs de weg.
Tijd nemen: het terrein is uitgestrekt en er is geen schaduw. Reken op een halve dag en ga vroeg of laat op de dag; midden op een zomerdag is het er onhoudbaar. Neem water mee.
Een gids: zonder uitleg zie je aardwallen. Met iemand die het terrein kent, zie je drie steden naast elkaar liggen. Voor toeristen met een gebonden visum is dat sowieso geregeld.
Slapen: Mary heeft hotels in twee smaken, van Sovjet-erfenis tot recente nieuwbouw met airco. Het loont om eerst de kamer te zien voordat je afrekent, en de buitenlandersprijs staat los van wat de kamer waard is.
Combineren: wie de tijd heeft, kan vanuit Mary ook naar Gonur Depe, een nederzetting uit de bronstijd een eind noordelijker de woestijn in, alleen te bereiken met een terreinwagen.
Plan je reis
- Overnachten in Turkmenistan: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Turkmenistan: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Turkmenistan: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Turkmenistan
Meer foto’s uit Turkmenistan ›
Verder in de reisgids Turkmenistan
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.