Asjchabad, in het Turkmeens Ashgabat, is de hoofdstad van Turkmenistan en telt ongeveer een miljoen inwoners. De stad ligt in een smalle strook tussen de Kopet Dag, de bergketen die de grens met Iran vormt, en de Karakum. Twee dingen vallen een bezoeker onmiddellijk op: alles is wit, en er loopt bijna niemand. Dat laatste geldt in de provinciestadjes net zo goed.
Van vesting tot puin tot marmer
De stad is jong. Het Russische leger stichtte hier in januari 1881 een vesting, genoemd naar het Turkmeense dorp dat er lag. Wat daaruit groeide, was een provinciestad van baksteen en pleisterwerk, tot 5 oktober 1948.
Die nacht trof een aardbeving met een kracht van 7,3 de stad. Vrijwel alle gemetselde gebouwen stortten in. Hoeveel mensen omkwamen, is nooit eenduidig vastgesteld: de Sovjetautoriteiten hielden het aanvankelijk op tienduizend, stelden dat cijfer in 1988 bij naar honderdtienduizend, en in 2007 noemde het Turkmeense staatspersbureau honderdzesenzeventigduizend, bij een stadsbevolking die destijds op zo’n honderdveertigduizend werd geschat. De ramp werd in de Sovjetpers weggemoffeld, wat buitenlandse hulp in de weg stond. Zesde oktober is nog altijd een nationale herdenkingsdag.
Wat er na 1948 kwam, was Sovjetwederopbouw: beton, brede paradelanen, collectieve woningbouw. En wat er na 1991 kwam, was marmer. De onafhankelijke staat besloot zijn hoofdstad te herbouwen in wit natuursteen, en deed dat zo grondig dat Guinness World Records er in 2013 een categorie voor moest bedenken: hoogste dichtheid witmarmeren gebouwen ter wereld, 543 gebouwen met samen ruim 4,5 miljoen vierkante meter marmer in een gebied van tweeëntwintig vierkante kilometer. Het steen is geïmporteerd. Meestal wordt Italiaans Carrara genoemd, maar de Griekse leverancier van een deel van de projecten spreekt van Sivec uit Noord-Macedonië.
Wat er staat
Het bekendste bouwwerk is de Neutraliteitsboog, in 1998 opgetrokken in het centrum met boven op de driepoot een twaalf meter hoog verguld standbeeld van president Nijazov dat met de zon meedraaide. In 2010 werd het monument afgebroken en aan de rand van de stad herbouwd, nu vijfennegentig meter hoog. Het beeld staat er nog. Draaien doet het niet meer.
Een kilometer of tien westelijk, in Nijazovs geboortedorp Gypjak, staat de Türkmenbaşy Ruhy-moskee, tussen 2002 en 2004 gebouwd door de Franse aannemer Bouygues. Het is de grootste moskee van Centraal-Azië, met plaats voor tienduizend gelovigen en minaretten van eenennegentig meter, een verwijzing naar het onafhankelijkheidsjaar 1991. Op de wanden staan naast koranverzen ook citaten uit de Ruhnama, wat in de islamitische wereld op kritiek stuitte. Naast de moskee ligt het mausoleum van Nijazov en zijn familie.
En dan is er de recordcultuur. Het Alem-centrum uit 2012 huisvest het grootste overdekte reuzenrad ter wereld, met een doorsnee van bijna achtenveertig meter. Dat is geen toeval maar beleid: records zijn een manier om zichtbaar te zijn zonder open te gaan.
Asjchabad is gebouwd op de schaal van het aantal mensen dat er zou moeten zijn, niet op het aantal dat er is.
Regels van de stad
Het bekendste voorschrift gaat over autokleuren. Sinds 2014 zijn getinte ruiten verboden, sinds 2015 de import van zwarte auto’s, en vanaf 1 januari 2018 rijden er in de hoofdstad in de praktijk alleen nog witte en soms zilverkleurige voertuigen. Eigenaren van donkere auto’s zagen hun wagen wegslepen en kregen die pas terug na de toezegging hem over te laten spuiten. Als verklaring wordt steevast de voorkeur van president Gurbanguly Berdimuhamedow voor wit genoemd, maar officieel bevestigd is dat nooit.
Wat dit voorschrift typerend maakt, is dat het nooit is gepubliceerd. Er bestaat geen verordening die je kunt opzoeken; het is een mondelinge instructie die agenten naar eigen inzicht toepassen. Dat verklaart waarom de handhaving wisselt en waarom niemand precies kan zeggen of de regel nog geldt. Meldingen tot eind 2025 wijzen erop van wel.
Praktische informatie
Aankomst: de internationale luchthaven van Asjchabad ligt aan de noordrand van de stad. Wie een uitnodigingsbrief heeft, kan het visum bij aankomst ophalen, contant in dollars, bij een aparte bankbalie.
Rondkijken: met een toeristenvisum reis je met een gids. Reizigers melden de laatste jaren meer bewegingsvrijheid in de stad dan verwacht, maar dat is geen regel waar je aanspraak op kunt maken.
Fotograferen: overheidsgebouwen, het presidentiële paleis, politie, militairen en de luchthaven zijn verboden. Dat sluit een aanzienlijk deel van het marmer uit, want veel van wat een foto waard is, is ook staatsgebouw. Vraag je gids wat kan.
Gypjak en Arkadag: de Ruhy-moskee ligt een kilometer of tien westelijk, de nieuwe stad Arkadag dertig kilometer zuidelijk. Allebei goed te combineren met een dag in de hoofdstad.
Eten en drinken: Asjchabad heeft de beste voorzieningen van het land, maar reken op contante betaling en op een aanbod dat smaller is dan de gebouwen doen vermoeden.
Plan je reis
- Overnachten in Turkmenistan: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Turkmenistan: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Turkmenistan: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Turkmenistan
Meer foto’s uit Turkmenistan ›
Verder in de reisgids Turkmenistan
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.