In het uiterste zuidwesten van Oekraïne, ingeklemd tussen Slowakije, Hongarije, Roemenië en Polen, ligt het beboste bergland van de Karpaten. Wie het land binnenkomt vanuit Centraal-Europa, bijvoorbeeld via de kleine grenspost bij Ubla aan de Slowaakse kant, belandt vrijwel meteen in een wereld die afwijkt van de rest van Oekraïne. De regio Transkarpatië (Oekraïens: Zakarpattja) ligt letterlijk “achter de Karpaten”, aan de zuidwestelijke flank van het gebergte, en wordt door de bergketen gescheiden van het binnenland. Stadjes als Perechyn, met zo’n 7.000 inwoners, en het hoger gelegen Volovets vormen de schaarse bebouwing langs smalle wegen die hoog de bergen in klimmen.
Een bergland apart
Transkarpatië is het etnisch meest gemengde deel van Oekraïne. Naast Oekraïners wonen er Hongaren, Roemenen, Slowaken, Roma en de Roesynen (Roetenen), een Oost-Slavische groep met een eigen taal en cultuur die zichzelf vaak los van de Oekraïense identiteit ziet. Eeuwenlang behoorde het gebied tot het koninkrijk Hongarije en later tot Oostenrijk-Hongarije; tussen 1919 en 1939 maakte het deel uit van Tsjecho-Slowakije, en pas in 1945 kwam het bij de Sovjet-Unie en daarmee uiteindelijk bij Oekraïne. Die wisselende geschiedenis is af te lezen aan de plaatsnamen, de kerken en de tweetalige opschriften, al maakt het overheersende cyrillische schrift de taalbarrière voor westerse bezoekers formidabel.
Het landschap is groen en grotendeels onaangetast. Naald- en loofbossen bedekken de hellingen, valleien liggen vol bloemen en kleine akkers vormen een lappendeken tegen de berghellingen. De dorpen zijn langgerekt en armer dan in het westen van Europa; vrijwel iedereen werkt op het veld of in de moestuin. Houten huizen zijn vaak in vrolijke kleuren geschilderd. Op de wegen, met grote gaten en weinig verkeer, rijden nog altijd de eeuwige Lada en de zware Kamaz-vrachtwagen.
Wie de bergpassen oversteekt, ruilt het drukke laagland in voor stilte, schraal asfalt en dorpen waar het ritme van het seizoen alles bepaalt.
Veiligheid en betekenis nu
Sinds de Russische invasie van februari 2022 is Oekraïne als reisbestemming gesloten. Transkarpatië is door de ligging tegen de westgrens en ver van het front het minst getroffen en relatief veiligste deel van het land gebleven. Juist daarom kreeg de regio een nieuwe rol: als doorgangsgebied voor mensen die het land ontvluchtten en voor hulpgoederen die de andere kant op werden gebracht. Steden als Oezjhorod en Moekatsjevo vingen grote aantallen ontheemden op. Het bergland dat lang aan de rand van het land lag, werd zo een belangrijke verbinding met Europa.
De Karpaten blijven een uitgesproken streek: dunbevolkt, agrarisch en cultureel veelkleurig, met een geschiedenis die zich niet laat vangen in één nationaliteit.
Langs de weg naar Volovets staan de houten huizen geschilderd in blauw en groen, draaien hooibergen langzaam uit, en blijft het hoge bos aan weerszijden onafgebroken doorlopen.