De meest praktische manier om Mongolië te zien buiten Ulaanbaatar is een gedeelde rondreis met een chauffeur. Je huurt een Soviet-minibus — een UAZ furgon — met chauffeur, voor een vaste prijs per persoon, voor een vaste route, voor een vast aantal dagen. Je slaapt in gers of in een tent. Je rijdt over wegen die geen wegen zijn.
De beste chauffeurs zijn stille mensen die hun auto kennen en de route uit hun hoofd.
Organiseren vanuit UB
Het UB Guesthouse is het logische startpunt. Via de balie — meneer Kim of Bobby — kun je een rondreis samenstellen of aansluiten bij een al gevuld busje. In 2005 kost dit 210 dollar per persoon voor een 14-daagse rondreis met chauffeur en kampeermateriaal. Dat is een vast bedrag: geen verborgen kosten voor benzine of nachtverblijf in eenvoudige gers.
Vergelijk dit met een georganiseerde tour vanuit Europa: 100 euro per persoon per dag is normaal. Dan heb je wel een eigen tweepersoons-ger. Of je dat waard vindt, is een persoonlijke afweging.
Onze chauffeur heet Aamaa. Hij spreekt geen Engels. We spreken geen Mongools. Dat is nauwelijks een probleem.
De route: Khovsgol, Great White Lake, Kharkorim
De klassieke westelijke rondreis door centraal Mongolië gaat in grote lijnen langs drie ankerpunten: het Khovsgol Nuur in het noorden, het Terkhiin Tsagaan Nuur (het Great White Lake) in het westen, en de historische hoofdstad Kharkorim op de terugweg.
Wegen: Een groot deel van de routes bestaat niet uit geasfalteerde weg, maar uit parallel lopende sporen over de steppe. Aamaa kiest de minst hobbelige. Bij rivieren rijd je gewoon door. De UAZ haalt een doorwadbare rivier van knie-hoog zonder probleem. Negen uur rijden voor 200 kilometer is normaal.
Eten: Schapenvlees in vrijwel elke maaltijd. Mutton-soep, mutton-rijst, mutton-noedels. Als je geluk hebt, serveren nomadenfamilies ook verse airag — gefermenteerde paardenmelk. Smaakt zuur, heeft licht alcohol, werkt onverwacht snel als je er niet aan gewend bent.
Khovsgol Nuur
Het meer in het noorden van het land is een van de grootste zoetwatermeren ter wereld: 264 meter diep, en goed voor twee procent van het wereldwijde zoetwaterreservoir. Het is een groot, donkerblauw meer omgeven door bergen en naaldbossen. De omgeving oogt Scandinavisch, niet Aziatisch.
Bij Khovsgol is een tweedaagse paardrijtocht te organiseren. Je rijdt vanuit een ger-kamp de bergen in, overnacht bij een nomadenfamilie, en komt de volgende dag terug. Kosten zijn te onderhandelen ter plaatse. Paardrijden is hier geen toeristische activiteit maar een vervoersmiddel — de paarden zijn klein en onverzettelijk.
Het meer is zo groot dat je pas na een uur lopen langs de oever begint te begrijpen hoe groot het eigenlijk is.
Het Great White Lake
Het Terkhiin Tsagaan Nuur is een kratermeer van vulkanische oorsprong in de centrale steppe. Het landschap eromheen is vlak en open — een uitgestorven vulkaan aan de ene kant, grasland aan de andere. Het water is helder.
Het nadeel: de muggen zijn hier bijzonder agressief. Niet licht vervelend, maar zwermen die een gelijkmatige densiteit bereiken rondom iedereen die stilstaat. Snel lopen helpt gedeeltelijk.
Het grote voordeel: nauwelijks andere toeristen. Geen ger-kampen voor busreizen. Alleen een handjevol families.
Kharkorim
Kharkorim (ook gespeld als Karakorum) was de 13e-eeuwse hoofdstad van het Mongoolse Rijk. Wat er nu staat is het Erdene Zuu klooster, gebouwd in de 16e eeuw van de stenen van de vroegere hoofdstad. De muren bestaan uit 108 witte stupas.
De locatie aan de hoofdtoeristenroute UB–Kharkorim maakt dit het drukste punt van de rondreis. Er is een wekelijkse Nadaam voor toeristen. Dat is de vriendelijke term voor een commerciële variant van het festival. De echte Nadaam is in UB in juli.
Het klooster is de moeite waard. De setting — een vlak dal omgeven door heuvels, met de kloostermuren als enige scheiding tussen verleden en gras — is ongewoon mooi.
Leven in de minibus
Aamaa draait de hele rit hetzelfde muziekcassettebandje. Na twee weken kennen we het uit ons hoofd. We geven hem bij het afscheid vier nieuwe banden — drie met traditionele Mongoolse muziek, één met Mongoolse pop. Het is het beste afscheidscadeau dat we kunnen bedenken.
De UAZ heeft een capaciteit van tien mensen. Wij zijn met minder. De bagageruimte achterin is ook de slaapruimte als er geen ger beschikbaar is. Aamaa slaapt altijd bij de lokale bevolking, nooit bij ons in het tentje.
Onderweg kom je nomadenfamilies tegen die je uitnodigen voor thee, airag of eten. Dit is geen transactie — het is gebruikelijk. Ga mee. Drink de thee, ook als die ranzig smaakt. Laat de airag staan als het te veel wordt, maar probeer hem altijd.
Aamaa nodigt ons op de laatste avond uit bij een familie om airag te drinken. De emmers staan klaar. Het smaakt een stuk beter dan de airag langs de weg.
Praktische informatie
Kosten (2005): 210 dollar per persoon voor 14 dagen. Inclusief chauffeur, benzine, kampeeruitrusting en eenvoudig verblijf. Dit is dan ook het goedkoopste alternatief.
Organiseren: Via het UB Guesthouse of vergelijkbare accommodaties in Ulaanbaatar. Vermijd georganiseerde tours vanuit Europa tenzij comfort een harde eis is.
Uitrusting: Neem een slaapzak mee. Nachten zijn ook in de zomer fris tot koud, zeker op hogere hoogte. Muggenspray is onmisbaar bij het Great White Lake.
Verwachtingen: De wegen zijn slecht. De minibus heeft geen airco. De rit is lang en hobbelig. Het landschap is indrukwekkend en volledig leeg. Dit is precies het punt.
Aamaa: Niet elke chauffeur is Aamaa, maar het principe is hetzelfde. Vertrouw de man die de auto kent en de route rijdt.
Let op: alle prijzen zijn van 2005 en sterk veranderd. Het toerisme in Mongolië is sindsdien gegroeid, en de infrastructuur van ger-kampen en georganiseerde tours is professioneler geworden.
Bij het afscheid geeft hij ons een hand. We weten albei dat we hem nooit meer zullen zien.