Voor de trein naar Mongolië moeten we eerst onze in Nederland bestelde kaartjes ophalen bij het reisbureau in Irkutsk. De routebeschrijving brengt ons met de bus naar een buitenwijk vol flats van zes verdiepingen. Klopt dit wel? Russische adressen bestaan uit een blok-, flat- en huisnummer, maar bordjes ontbreken, dus zijn we aangewezen op voorbijgangers.
Een reisbureau op de vijfde verdieping
Zo belanden we op de vijfde verdieping van een flat, zonder lift, achter een deur met een bel. Erachter zit een volledig operationeel reisbureau met twaalf medewerkers in een driekamerflat. Een van hen is Igor, met wie we al wekenlang mailen; hij overhandigt ons de kaartjes voor de trein die vanavond vertrekt. Waren we de vorige etappes de enige niet-Russen, nu delen we de wagon met andere toeristen. De trein kruipt zo langzaam dat we Baikal pas bij zonsondergang passeren, en stopt in elk dorp. Na Ulan-Ude wordt het landschap steppe en krijgen de mensen Mongoolse trekken.
Elf uur niemandsland
Laat in de ochtend bereiken we de grenszone. Aan Russische kant staat de trein zeven uur stil. Gelukkig is er een markt, waar we shashlik en pivo eten. Floor luiert in de coupé, ik lees op het perron, als de trein plotseling wegrijdt met Floor er nog in. Ik blijf met de andere achterblijvers op het perron staan; zij in de trein en ik op het perron schrikken allebei, tot we horen dat dit bij de procedure hoort. Pas na twee uur komt de trein terug: hij is bezig wagons af te koppelen, en rijdt daarna nog drie uur heen en weer om weer compleet te worden. Het waarom ontgaat ons; vermoedelijk omdat alles hier enkelspoor is. Dan stapt de grenspolitie in: paspoorten gecontroleerd, ingenomen, formulieren ingevuld, en twee uur wachten met afgesloten toiletten, wat na al die pivo niet comfortabel is.
Het is een zwaarbewaakt gebied met wachttorens, kilometerslange hekken met prikkeldraad en honden; langs het hek rijden militaire jeeps.
Aan Mongoolse kant gaan de toiletten weer open. We vullen een Mongools formulier in, of we besmettelijke ziektes of radioactieve stoffen bij ons hebben, en stoppen in Sukhbaatar. Daar stormt de wagon vol met agressieve, soms fysiek opdringerige geldwisselaars en verkopers; geschrokken doen we de deuren dicht. Is dit Mongolië? Dit is niet wat we ons hadden voorgesteld. Pas als we even later het perron op kunnen, ontdekken we het andere Mongolië: mensen schudden handen, straatkinderen krijgen van ons te eten en te drinken. Met de medepassagiers beginnen we een spel, wie de eerste ger spot, maar na de eerste bocht is dat al te makkelijk: de witte stippen liggen overal. Na elf uur zijn we de grens over, een grens die nog werkt als een ijzeren gordijn.