Wie door Bulgarije rijdt, ziet de samenstelling van de bevolking eerder aan de dorpen dan aan de mensen. In het Rilagebergte staan kerken met een koepel, in de westelijke Rodopen heeft bijna elk dorp een kleine moskee, en in het noordoosten en rond Kardzhali is Turks voor een groot deel van de inwoners de moedertaal. De volkstelling van 2021 geeft er cijfers bij, met één voorbehoud: de vragen naar etniciteit, moedertaal en geloof waren vrijwillig, en ruim acht procent van de bevolking gaf geen etniciteit op.
De cijfers van 2021
Van wie de vraag beantwoordde, noemde 84,6 procent zich Bulgaar, 8,4 procent Turk en 4,4 procent Roma. Dat zijn 5.118.494 Bulgaren, 508.378 Turken en 266.720 Roma, op een totaal van 6.519.789 inwoners op de teldag in september 2021. Alle andere groepen samen komen op 1,3 procent. Daaronder vallen bijna 14.000 Russen, ruim 5.000 Armeniërs en 2.894 mensen die zich Brit noemen.
De Turkse minderheid woont geconcentreerd. In de provincie Kardzhali, in de oostelijke Rodopen, noemt 64,5 procent zich Turk, in Razgrad in het noordoosten de helft. In vijf provincies samen woont bijna de helft van alle Bulgaarse Turken. Vrijwel allemaal hebben ze Turks als moedertaal, en negen op de tien noemen zich moslim.
Die cijfers dragen de sporen van de jaren tachtig. Tussen december 1984 en februari 1985 dwong het communistische bewind de Turkse minderheid om Bulgaarse namen aan te nemen, in wat officieel het Wedergeboorteproces heette. In de zomer van 1989 vertrokken binnen drie maanden meer dan driehonderdduizend Bulgaarse Turken naar Turkije. Ongeveer de helft kwam later terug. In maart 1990 werd een wet aangenomen waarmee mensen hun eigen naam terugkregen, en binnen een jaar deden 600.000 mensen dat.
Pomaken: moslim en Bulgaarstalig
Een groep die in de telling nauwelijks bestaat, is in de westelijke Rodopen overal zichtbaar. Pomaken zijn moslims die Bulgaars spreken, volgens Minority Rights Group waarschijnlijk nakomelingen van Bulgaarse christenen die onder Ottomaans bestuur tot de islam overgingen, geleidelijk, en met een versnelling tot halverwege de zeventiende eeuw. De Bulgaarse staat erkent hen niet als aparte minderheid. In de telling staan de meesten als Bulgaar met de islam als religie, en in 2021 noemden maar bijna 15.000 mensen zichzelf uitdrukkelijk Pomak. Schattingen van het werkelijke aantal lopen van 150.000 tot 250.000.
De provincie Smoljan laat zien hoe groot dat verschil is. Daar noemt 91 procent zich Bulgaar en maar 3,2 procent Turk, terwijl 41,1 procent opgeeft moslim te zijn. Wie door de dorpen rond Trigrad en Devin rijdt, ziet die verhouding terug in een minaret naast een kerkklokje. Ook de Pomaken kregen het in de twintigste eeuw zwaar te verduren: al vóór de campagne tegen de Turken werden hun namen in de jaren zestig en zeventig met dwang veranderd.
Roma en Karakachans
Het officiële aantal Roma, 266.720, ligt ver onder de schattingen. De Raad van Europa hield in 2010 een gemiddelde schatting aan van 750.000, ruim tien procent van de bevolking. Hun aandeel is het grootst in de provincie Sliven, 15,3 procent volgens de telling. Ook hun geloof is gemengd: ongeveer de helft is orthodox of moslim, en een op de acht is protestant.
Een kleine groep met een eigen geschiedenis zijn de Karakachans, oorspronkelijk Griekstalige herders die in de zomer met hun kuddes de bergen in trokken en in de winter naar het laagland. De collectivisatie vanaf 1957 maakte daar een einde aan; de kuddes werden onteigend. In 2021 noemden 2.071 mensen zich Karakachan. Hun naam leeft voort in de grote herdershond die nog altijd bij de kuddes in de Rila en de Rodopen loopt, de Karakachan-hond.
Op de weg naar Trigrad staat in dorp na dorp één bescheiden moskee.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Bulgarije: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Bulgarije: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Verder in de reisgids Bulgarije
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen