Op veel voordeuren in Bulgaarse dorpen hangt een vel papier met een foto, een naam, twee jaartallen en een korte tekst. Het zijn rouwberichten, nekrolozi, en ze hangen ook aan lantaarnpalen, bushokjes en de hekken van kerken. Wie een week door het land reist, ziet er honderden. Het gebruik is ouder dan het communisme: de oudste bekende straatnecroloog dateert van 1883. Tussen 1944 en 1988 mochten kranten geen overlijdensberichten plaatsen, en dat heeft het papier aan de deur alleen maar sterker gemaakt.
Onder het communisme stond er een vijfpuntige ster op. Het geloof zelf heeft het land meer dan duizend jaar gevormd. Bij de volkstelling van 2021 noemde 71,5 procent van wie de vrijwillige vraag beantwoordde zich christen, vrijwel allemaal oosters-orthodox. 10,8 procent noemde zich moslim, 5,2 procent had geen religie, en acht procent wilde de vraag niet beantwoorden.
Een kerk die eerst een eigen kerk moest worden
Bulgarije werd in 864 of 865 christelijk, toen vorst Boris I zich liet dopen in de Byzantijnse kerk. Onder de Ottomanen viel de Bulgaarse kerk eeuwenlang onder het patriarchaat van Constantinopel. De strijd om een eigen kerk was in de negentiende eeuw een kernpunt van het Bulgaarse nationalisme. In 1870 gaf de sultan toestemming voor een zelfstandig Bulgaars exarchaat, en Constantinopel verklaarde de Bulgaren daarop in schisma, dat pas in 1945 werd opgeheven. Sinds 1953 is de Bulgaars-Orthodoxe Kerk weer een patriarchaat. Patriarch Daniil, voordien metropoliet van Vidin, werd in juni 2024 gekozen.
Kloosters in de bergen
De bekendste kloosters liggen in de bergen. Het Rilaklooster, gesticht in de tiende eeuw rond de kluizenaar Ivan Rilski, is het grootste en bekendste. Het tweede is het Bachkovoklooster in de Rodopen ten zuiden van Plovdiv, in 1083 gesticht op grond van een Byzantijnse legeraanvoerder van Georgische afkomst. Het Troyanklooster in het Balkangebergte heeft fresco’s van Zahari Zograf, dezelfde schilder die aan de kerk van het Rilaklooster werkte.
Die fresco’s zijn het eerste wat een bezoeker ziet. Orthodoxe kerken zijn vanbinnen en vaak ook in de buitengalerij van vloer tot koepel beschilderd met heiligen en bijbelse scènes. Tussen het schip en het altaar staat de iconostase, een wand van iconen in verguld houtsnijwerk waar bezoekers niet achter komen. Bezoekers steken er een dunne kaars aan.
Wat een reiziger merkt
Naast de rouwberichten zijn het vooral feestdagen die het geloof in het dagelijks leven zichtbaar maken. De naamdag, imen den, wordt breed gevierd, en gasten komen zonder uitnodiging langs: op 7 januari, Ivanovden, trakteren alle Ivans en Ivanka’s, op 6 mei, Gergyovden, alle Georgi’s, en die dag is ook een nationale feestdag. Orthodox Pasen valt meestal later dan het westerse, in 2027 op 2 mei. Niet uit de kerk maar uit de volkscultuur komt de martenitsa: vanaf 1 maart dragen Bulgaren een rood-wit draadje om de pols, dat ze afdoen als ze de eerste ooievaar of bloeiende boom zien. Het gebruik staat sinds 2017 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.
De islam is het tweede geloof en concentreert zich in het noordoosten en de Rodopen. In Sofia staat één werkende moskee, de Banya Bashi uit 1566, gebouwd boven warmwaterbronnen waarvan de damp langs de muren opstijgt. In de westelijke Rodopen staat in dorp na dorp een kleine moskee met een slanke minaret. In dorpen als Trigrad staan moskee en kerk op loopafstand van elkaar.
Voor het Rilaklooster gelden kledingregels: het vraagt bedekte schouders en knieën, mannen zonder hoofddeksel en een telefoon die uit staat, en in de kerk en het museum mag niet gefotografeerd worden.
In Kovachevitsa, waar nog ongeveer dertig mensen wonen, hangen de rouwberichten met foto aan de houten voordeuren.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Bulgarije: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Bulgarije: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Verder in de reisgids Bulgarije
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen