Vijfendertig jaar Japans bestuur zijn in het Koreaanse landschap nauwelijks meer terug te vinden, en dat is geen toeval. Anders dan in Taiwan, waar de koloniale gebouwen zijn gerestaureerd en hergebruikt, is in Korea het meeste opgeruimd. Waar het effect wel zichtbaar blijft, is in de verhouding met Japan, in de wet en in de nationale feestdagen.
Hoe het begon
Na de Japans-Russische Oorlog van 1904 en 1905 werd Korea een Japans protectoraat. In 1910 volgde de formele annexatie. Het land werd bestuurd door een gouverneur-generaal met vergaande bevoegdheden en een politieapparaat dat op orde en controle was gericht.
Het bestuur investeerde in infrastructuur: spoorlijnen, havens, mijnbouw en fabrieken, vooral in het noorden waar de grondstoffen lagen. Die investeringen dienden de Japanse economie en de latere oorlogsvoering, niet de Koreaanse bevolking, en het grondbezit verschoof in dezelfde periode op grote schaal naar Japanse eigenaren en bedrijven. De landbouwproductie steeg terwijl de Koreaanse consumptie van rijst daalde, omdat de oogst werd uitgevoerd.
Verzet en verharding
Op 1 maart 1919 werd in Seoul een onafhankelijkheidsverklaring voorgelezen, waarna in het hele land demonstraties uitbraken waaraan naar schatting een miljoen mensen deelnamen. De Beweging van 1 Maart werd hardhandig neergeslagen, maar leverde wel een voorlopige Koreaanse regering in ballingschap op in Shanghai. De datum is nog altijd een nationale feestdag.
In de laatste fase van de bezetting, vanaf de tweede helft van de jaren dertig, werd het beleid gericht op assimilatie. Koreanen werden gedwongen Japanse namen aan te nemen, het Koreaans verdween uit het onderwijs, kranten werden gesloten en aanbidding bij shintoschrijnen werd verplicht gesteld. Honderdduizenden Koreanen werden ingezet als dwangarbeider in Japanse mijnen en fabrieken, en tienduizenden vrouwen werden gedwongen tot seksuele slavernij in het Japanse militaire systeem. Die kwestie is tot op vandaag een terugkerend conflictpunt tussen beide landen.
Wat er overbleef, en wat werd afgebroken
De koloniale periode is in de Koreaanse steden bewust weggewerkt. Het meest sprekende voorbeeld staat er niet meer: het gebouw van het Japanse gouvernement-generaal, in 1926 pal vóór het paleis Gyeongbokgung neergezet zodat het de zichtlijn tussen het paleis en de stad blokkeerde. Het diende na de oorlog nog decennia als regeringsgebouw en museum, maar werd in 1995 en 1996 gesloopt, precies vijftig jaar na de bevrijding, waarna het paleisterrein stap voor stap werd hersteld.
Wat wel doorwerkt is minder zichtbaar. De Koreaanse bureaucratie en het onderwijssysteem zijn deels op Japanse leest geschoeid. Een deel van het industriële en zakelijke netwerk dat na 1945 uitgroeide tot de chaebols had zijn wortels in de koloniale economie. En de naoorlogse omgang met Koreanen die met het bestuur hadden samengewerkt is nooit afgerond, wat in de Zuid-Koreaanse politiek een terugkerend thema is gebleven.
Bevrijding zonder eenheid
Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan en kwam er een einde aan de bezetting. Die dag wordt gevierd als Gwangbokjeol, de dag van het teruggewonnen licht. Wat erop volgde was echter geen onafhankelijkheid: de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie verdeelden het schiereiland langs de 38ste breedtegraad om de Japanse capitulatie in ontvangst te nemen, en die tijdelijke lijn werd de grens die er nog steeds ligt.
De brede laan van Gwanghwamun loopt nu onbelemmerd van het paleis naar het zuiden, en dat uitzicht is geen historisch gegeven maar het resultaat van een sloop in 1995.
Plan je reis
- Overnachten in Zuid-Korea: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Zuid-Korea: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Zuid-Korea: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Zuid-Korea
Meer foto’s uit Zuid-Korea ›
Verder in de reisgids Zuid-Korea
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.