Nadaam is het belangrijkste festival van Mongolië, gehouden in juli, met als kern drie sporten die de Mongolen de drie mannelijke spelen noemen: worstelen, boogschieten en paardrennen. Het woord betekent zoiets als spelen of wedstrijd. Het grootste en bekendste Nadaam is dat van Ulaanbaatar, dat in 2026 op 11 juli opent in het nationale stadion, maar overal in het land houden provincies en districten hun eigen, kleinere versie. UNESCO plaatste het festival in 2010 op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
De drie spelen
Het worstelen, bökh, is de meest ceremoniële van de drie. Honderden worstelaars in een strak broekje en een open vestje betreden tegelijk het veld, elk met een eigen scheidsrechter. Het doel is simpel: wie als eerste de grond raakt met iets anders dan voet of hand, verliest. De meeste partijen zijn in seconden beslist, maar de latere rondes kunnen lang duren. Winnaars voeren een adelaarsdans uit en lopen een ererondje langs de vlaggen. Er zijn geen gewichtsklassen, dus een lichte worstelaar kan tegen een reus van honderd kilo komen te staan.
Het boogschieten is rustiger en vreemder om naar te kijken. Schutters staan op een rij en mikken op een muurtje van kleine doelen op de grond op enige afstand. Een groep functionarissen bij de doelen geeft met armgebaren en een gezongen roep aan of het raak was. Anders dan de naam van de spelen suggereert, doen vrouwen aan het boogschieten mee.
Het paardrennen gebeurt niet op een baan maar over de open steppe, over afstanden tot tientallen kilometers. De jockeys zijn kinderen, soms pas vijf of zes jaar oud, gekozen omdat ze licht zijn. Het draait om het paard en de fokker, niet om de ruiter. De finish is een stofwolk waaruit een meute paarden tevoorschijn komt, vaak op enkele meters langs het publiek.
Een feest dat zichzelf is
Nadaam is geen voorstelling die voor toeristen is bedacht. Het publiek bestaat grotendeels uit Mongolen, en op het platteland is een lokale Nadaam vaak de enige gelegenheid waarbij families uit een wijde omgeving samenkomen. Bij de opening in de hoofdstad hoort folkloredans, keelzang en een parade, tegenwoordig vermengd met sponsorwagens en commercie. Wie het echte festival wil zien, kan beter een provinciale versie opzoeken dan de toeristische namaak-Nadaam die sommige gerkampen op bestelling organiseren.
Het festival heeft praktische gevolgen voor de reiziger. Rond de feestdagen zijn ambassades, kantoren en veel diensten in Ulaanbaatar gesloten, en accommodatie is schaars en duur. Alcohol is op de evenementen vrijwel niet te krijgen, op airag na. Wie in juli reist, plant zijn andere afspraken het beste om Nadaam heen.
De paarden komen op een meter afstand voorbij, een stofwolk en een kind in het zadel, en zijn weer weg voordat het publiek goed staat.