Narva is de derde stad van Estland en staat op de grens met Rusland, aan de oever van de rivier de Narova. Aan de overkant van het water, op minder dan driehonderd meter afstand, ligt de Russische stad Ivangorod. Twee kastelen kijken elkaar aan over de rivier: het Narva-kasteel aan de Estse kant, het Ivangorod-kasteel aan de Russische. De grens loopt door het midden van het water.
Een stad zonder Esten
Narva is voor meer dan tachtig procent Russischtalig. De Estse bevolking die er vóór de Tweede Wereldoorlog woonde, werd tijdens de gevechten van 1944 geëvacueerd; de stad werd vrijwel volledig verwoest. In de Sovjet-periode werd Narva herbouwd als industriestad en bevolkt met Russische arbeiders voor de textielfabrieken en de electriciteitscentrale. Dat historische patroon verklaart de demografie. Na de Estse onafhankelijkheid in 1991 bleef de Russische gemeenschap; een groot deel van de bevolking heeft geen Ests staatsburgerschap, maar een Estse verblijfsvergunning of een staatsloos reisdocument.
Narva is daarmee één van de duidelijkste voorbeelden van de demografische erfenis die de Sovjet-Unie in de Baltische Staten heeft achtergelaten, en één van de plaatsen waar die erfenis het meest voelbaar is.
De grens en het kasteel
Het Narva-kasteel, gebouwd door de Deense en later de Lijflandse Orde in de dertiende en veertiende eeuw, is gerestaureerd en bevat een museum. Het biedt uitzicht op de rivier en op het Russische kasteel aan de overkant, dat in minder goede staat verkeert. De grensovergang tussen Estland en Rusland bevindt zich op loopafstand; het is een van de drukste landgrenzen van de EU met Rusland en heeft een eigen, omslachtige logistiek.
Positie na 2022
Na de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 is de aandacht voor Narva sterk toegenomen. De stad ligt in een NAVO-land, maar de bevolking is overwegend Russischtalig en kijkt letterlijk over de grens naar Rusland. Estland heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in de Estse taallessen en integratie in de stad, met wisselend succes. De vraag of Narva’s bevolking zich Estisch of Russisch identificeert — of geen van beide — is actueler dan ooit.
Praktische informatie
Narva ligt op circa twee uur rijden van Tallinn via de snelweg. Er is een busverbinding met Tallinn. Het centrum is klein en te voet te verkennen; het kasteel is het voornaamste bezienswaardigheid. Wie de grensovergang wil gebruiken, heeft een Russisch visum nodig en moet rekening houden met wachttijden en wisselende openingstijden.
Op de brug over de Narova staan twee mannen te praten. Eén aan de Estse kant, één aan de Russische. De grens loopt door het midden van de brug. Ze staan misschien twee meter van elkaar.