Frankrijk nam Vietnam niet in één keer in. Het begon in 1858 met een aanval op de haven van Tourane, het huidige Da Nang, officieel om vervolgde katholieke missionarissen te beschermen, in de praktijk om een Franse voet tussen de deur van de Chinese handel te krijgen. Binnen dertig jaar was het hele land in Franse handen, en tot 1954 zou het dat blijven. Wie nu door Vietnam reist, rijdt over Franse spoorlijnen, logeert in Franse bergoorden en leest een alfabet dat de Fransen verplicht maakten.
Drie stukken land en een unie
Het zuiden kwam het eerst. In 1862 moest keizer Tu Duc drie provincies rond Saigon afstaan, in 1867 volgden de andere drie, en samen werden ze de kolonie Cochinchina. Het midden en het noorden, Annam en Tonkin, werden in 1883 en 1884 protectoraten: de keizer in Hue bleef op zijn troon, maar Franse residenten bestuurden. In 1887 bundelde Frankrijk die drie delen met Cambodja in de Union indochinoise; Laos kwam er in 1893 bij. Het woord Vietnam werd officieel niet meer gebruikt.
Die driedeling liet sporen na. Cochinchina was een echte kolonie met Franse wetten en de meeste Franse kolonisten; het noorden en midden werden indirecter bestuurd. Het verschil in karakter tussen Saigon en Hanoi, dat Vietnamezen zelf graag benadrukken, gaat voor een deel op die tijd terug.
Wat de kolonie moest opbrengen
Indochina moest zichzelf bedruipen en winst afwerpen. De koloniale staat had monopolies op opium, zout en rijstalcohol, die een groot deel van de begroting opbrachten. In de rode basaltgrond ten noorden van Saigon legden Franse bedrijven, Michelin voorop, rubberplantages aan waar contractarbeiders uit het noorden werkten onder omstandigheden die tot in Frankrijk ophef gaven. In de Mekongdelta werden kanalen gegraven en moerassen drooggelegd, waardoor Vietnam een van de grootste rijstexporteurs ter wereld werd, terwijl veel boeren pachter werden op land van grootgrondbezitters.
De infrastructuur uit die tijd is nog in gebruik. De spoorlijn van Haiphong via Hanoi en Lao Cai naar Kunming, in 1910 voltooid, moest de handel met Zuid-China naar de Franse havens trekken; over de Long Bien-brug in Hanoi rijdt nog altijd de trein. De Transindochinois tussen Hanoi en Saigon kwam in 1936 klaar en is het spoor waarover nu de nachttreinen rijden. In de bergen bouwden de Fransen koele toevluchtsoorden: Sapa in het noorden en Dalat in de Centrale Hooglanden, met villa’s, een kerk en een meer.
Schrift, school en verzet
Een van de meest blijvende veranderingen was het schrift. Vietnamees werd eeuwenlang geschreven in Chinese karakters en in chu Nom, een daarvan afgeleid eigen schrift. Het Latijnse alfabet met accenten, het quoc ngu, was in de zeventiende eeuw door missionarissen ontwikkeld, maar kreeg pas onder de Fransen een officiële rol. Na de afschaffing van de mandarijnexamens in 1919 werd het het schrift van school en krant. Vietnamese nationalisten omarmden het al snel, omdat het veel makkelijker te leren was en geletterdheid binnen bereik van gewone mensen bracht.
Verzet was er vanaf het begin. In 1930 sloeg het leger een muiterij in Yen Bai neer en werden de leiders geëxecuteerd. Datzelfde jaar richtte Ho Chi Minh in Hongkong de Indochinese Communistische Partij op. Politieke gevangenen kwamen terecht in de gevangenis van Hoa Lo in Hanoi of op het eiland Con Son, het Franse Poulo Condor, waar het Zuid-Vietnamese bewind de Franse tijgerkooien tot in de jaren zeventig bleef gebruiken.
In 1940 bezette Japan Indochina en liet het Franse bestuur voorlopig zitten. In de winter van 1944 op 1945 stierf in het noorden een groot deel van de bevolking aan honger, door misoogsten, gedwongen teelt van industriële gewassen en rijst die werd opgeslagen of geëxporteerd; Vietnamese schattingen spreken van twee miljoen doden. Toen Japan in augustus 1945 capituleerde, namen de Viet Minh de macht over. Op 2 september riep Ho Chi Minh op het Ba Dinh-plein in Hanoi de onafhankelijkheid uit. Frankrijk kwam terug, en het vervolg eindigde negen jaar later in Dien Bien Phu.
In het Hoa Lo-museum in Hanoi, dat Amerikaanse piloten later het Hanoi Hilton noemden, staat nog de Franse guillotine waarmee Vietnamese verzetsstrijders werden onthoofd.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Vietnam: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Vietnam: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Vietnam: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Verder in de reisgids Vietnam
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
- Bevolking en etniciteit in Vietnam: de Kinh in de delta’s, 53 volken in de bergen
- De Vietnamese keuken: pho, bun cha en vissaus van noord tot zuid
- Het landschap van Vietnam: twee delta’s, kalksteen en de Truong Son
- Religie en dagelijks leven in Vietnam: voorouders, pagodes en een kathedraal in de rijstvelden
- Vietnam na 1945: dertig jaar oorlog, hereniging en Doi Moi
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen