Nieuw-Zeeland is de laatst bewoonde grote landmassa op aarde. Pas rond de dertiende eeuw bereikten Polynesische zeevaarders deze eilanden, zo’n drieduizend kilometer varen vanaf Oost-Polynesië, en daarmee is de menselijke geschiedenis hier korter dan die van veel Europese steden. Uit die kolonisatie ontstond de Maori-samenleving, georganiseerd in iwi en hapu, stammen en verwantschapsgroepen die tot op vandaag de basis zijn van hoe Maori zich organiseren.
Hoeveel mensen, en wie telt mee
Bij de volkstelling van 2023 gaven 887.493 mensen Maori als hun etniciteit op, oftewel 17,8 procent van de bevolking. Wie kijkt naar afstamming in plaats van etniciteit komt hoger uit: ruim 978.000 mensen, bijna 20 procent, gaven aan Maori-voorouders te hebben. Dat onderscheid is geen detail maar een wezenlijk verschil in wat er gemeten wordt, en het verklaart waarom verschillende bronnen verschillende percentages noemen.
De bevolking is jong en stedelijk. Een groot deel woont in en rond Auckland, dat daarmee de grootste Polynesische stad van de wereld is als je er de Pacifische gemeenschappen bij optelt. Op het Zuidereiland is het aandeel Maori aanzienlijk kleiner dan op het Noordereiland, wat voor een reiziger merkbaar is: de meeste marae, de culturele en ceremoniële centra van een gemeenschap, liggen in het noorden.
Een taal die terugkomt
Te reo Maori is sinds de Maori Language Act van 1987 een officiële taal van Nieuw-Zeeland. Dat was geen formaliteit maar een redmiddel: door een eeuw van schoolbeleid waarin de taal actief werd ontmoedigd, was het aantal sprekers dramatisch gedaald. Sindsdien is er een heel netwerk van kohanga reo, taalnesten voor jonge kinderen, en kura kaupapa Maori, scholen waar het onderwijs volledig in te reo wordt gegeven.
Het resultaat is gemengd. Bij de telling van 2023 zeiden 213.849 mensen een gesprek in te reo te kunnen voeren, tegen bijna 186.000 in 2018. Maar als aandeel van de bevolking is dat 4,3 procent, en onder Maori zelf is het percentage sprekers de afgelopen tien jaar nauwelijks gestegen, van ongeveer 18,4 naar 18,6 procent.
Wat een bezoeker er wel van merkt, is hoeveel te reo in het dagelijks taalgebruik is doorgedrongen. Kia ora als begroeting, whanau voor familie, kai voor eten, Aotearoa als naam voor het land naast Nieuw-Zeeland. Omroepen en overheidsdiensten gebruiken beide namen door elkaar. Over de uitspraak nog dit: de wh klinkt als een f, de r rolt licht, en de klinkers liggen dichter bij het Italiaans dan bij het Engels. Whakatane begint dus niet zoals een Nederlander zou denken.
Het verdrag dat twee teksten heeft
In 1840 werd bij Waitangi een verdrag gesloten tussen de Britse Kroon en een groot aantal Maori-leiders: Te Tiriti o Waitangi. Het probleem zit in het feit dat er twee versies zijn, een Engelse en een Maori, en dat die op het beslissende punt niet hetzelfde zeggen. In de Engelse tekst dragen de ondertekenaars hun soevereiniteit over; in de Maori-tekst staat kawanatanga, bestuur of gouvernement, terwijl hun rangatiratanga, hun eigen gezag over land en mensen, juist gegarandeerd blijft. Vrijwel elk conflict over land en rechten in de anderhalve eeuw daarna gaat terug op dat verschil.
Sinds 1975 behandelt het Waitangi Tribunal claims over schendingen van het verdrag, wat heeft geleid tot een reeks schikkingen waarbij land, visrechten en geld zijn teruggegeven, en waarbij rivieren en bergen rechtspersoonlijkheid hebben gekregen. Het is geen afgesloten geschiedenis. In april 2025 werd het wetsvoorstel Treaty Principles Bill, dat de verdragsbeginselen eenzijdig wilde vastleggen en in een referendum brengen, in het parlement verworpen met elf stemmen voor en honderdtwaalf tegen, nadat er maandenlang grote protesten tegen waren gehouden. Wie hier in februari rond Waitangi Day reist, merkt dat dit een levend debat is en geen museumstuk.
Wat je onderweg tegenkomt
Praktisch zijn er een paar dingen het weten waard. Veel plekken hebben officieel een dubbele naam, zoals Aoraki/Mount Cook en Westland Tai Poutini National Park, en op kaarten en borden kom je beide tegen. Natuurgebieden hebben vaak een culturele betekenis die naast de landschappelijke staat: de hoogste toppen zijn voor sommige iwi voorouders, en daarom staat op sommige bergen de vraag om niet helemaal op de top te klimmen.
Bezoek je een marae, dan gebeurt dat op uitnodiging en met een powhiri, een formele verwelkoming, waarbij je wacht tot je wordt binnengelaten en je schoenen uitgaan. Verder gelden er op veel plekken regels rond tapu, wat heilig of verboden betekent: niet op tafels zitten waar eten op komt, en geen eten of drinken meenemen naar plekken waarvan wordt aangegeven dat ze tapu zijn. Het is geen folklore voor toeristen maar gewoon de omgangsvorm.
Op de borden staan twee namen, en de oudste staat er niet voor de sier.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Nieuw-Zeeland: vergelijk accommodaties ›
- Activiteiten en excursies in Nieuw-Zeeland: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Nieuw-Zeeland
Meer foto’s uit Nieuw-Zeeland ›
Verder in de reisgids Nieuw-Zeeland
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen