Pisidië is de antieke naam voor het bergland tussen de Turkse zuidkust en de Anatolische hoogvlakte, ruwweg het gebied van de huidige provincies Isparta en Burdur en het noorden van Antalya. Het lag ten noorden van Pamfylië, de kustvlakte rond Antalya, en ten zuiden van Phrygië. De bekendste steden waren Sagalassos, Termessos, Selge, Adada en Antiochië.
Bergvolken die zich niet lieten temmen
De Pisidiërs golden in de oudheid als onafhankelijke bergbewoners, die grotendeels onafhankelijk bleven van Lydiërs en Perzen. Hun steden lagen op hooggelegen plateaus en hellingen, goed te verdedigen en ver van de kust. Toen Alexander de Grote in 333 voor Christus door het gebied trok, liep dat per stad anders af. Sagalassos nam hij stormenderhand in. Termessos hield hij een tijd ingesloten, maar hij trok verder zonder het te veroveren. Selge, in oorlog met Termessos, stuurde gezanten en werd zijn bondgenoot.
Onder de Romeinen veranderde het bergland van karakter. Vanaf 25 voor Christus hoorde Pisidië bij de provincie Galatië, en keizer Augustus stichtte er kolonies voor veteranen, vooral uit Midden- en Noord-Italië. De belangrijkste was Antiochië in Pisidië bij het huidige Yalvaç, dat Colonia Caesarea ging heten. In 6 voor Christus was de Via Sebaste voltooid, de weg die Antiochië met de Pamfylische kust verbond en een aftakking had naar Iconium, het huidige Konya, en Lystra.
Adada, een stad zonder hek
Een van de best bewaarde Pisidische steden is Adada, bij het dorp Sağrak in het district Sütçüler. De oudste vermelding is een verdragsinscriptie met Termessos uit de tweede eeuw voor Christus. Wat er nu staat, is grotendeels Romeins: een agora met zuilengalerijen, een tempel voor keizer Trajanus uit het begin van de tweede eeuw, een tempel voor de keizers en een voor Zeus Megistos en Serapis uit rond 160 na Christus. Naast de agora ligt een openluchtvergaderplaats met twintig stenen zitrijen, waar de burgers samenkwamen. Er zijn ook resten van kerken; de stad bleef tot in de negende eeuw bewoond.
Adada ligt niet aan de Via Sebaste maar aan een eigen route door de bergen. Archeologen van de Süleyman Demirel Universiteit in Isparta werken er sinds 2021 intensiever. Het terrein heeft een wachtershuisje met een bewaker, en bezoekers lopen er vrij tussen de tempels door. Hoe dat voelt, staat in De man die zijn vrouw vergat.
De eerste reis van Paulus
Voor christelijke bezoekers is Pisidië vooral bekend door de apostel Paulus. Volgens het boek Handelingen voer hij rond 47 na Christus met Barnabas van Cyprus naar Perge en trok vandaar het gebergte in naar Antiochië in Pisidië (Handelingen 13:13-14). In de synagoge daar hield hij een preek waarvan de tekst in Handelingen 13:16-41 staat, waarna hij uit de stad werd verdreven. Via Iconium, Lystra en Derbe ging de reis verder. Op de terugweg trokken ze opnieuw door Pisidië naar Perge, en scheepten zich in Attalia in, het huidige Antalya (Handelingen 14:24-26).
Waar Paulus precies liep, is niet bekend. De St Paul Trail, die zijn naam draagt, verbindt de plekken die in de tekst genoemd worden en loopt langs Selge en Adada. In Antiochië graaft sinds 2008 de Süleyman Demirel Universiteit; van de 67 hectare is pas ongeveer vijf procent blootgelegd, met onder meer een tempel voor Augustus, een theater en vier kerken.
In Adada kan een wandelaar op dezelfde twintig stenen treden gaan zitten als de burgers die er tweeduizend jaar geleden vergaderden, en er is niemand die hem wegstuurt.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Turkije: vergelijk accommodaties ›
- Trein-, bus- en vliegtickets in Europa: vergelijk op Omio ›
- Activiteiten en excursies in Turkije: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Turkije
Meer foto’s uit Turkije ›
Verder in de reisgids Turkije
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen