Geloof en kerken

Oekraïne is overwegend orthodox christelijk, en het geloof is in het straatbeeld voortdurend aanwezig. De orthodoxie is er echter niet één blok: zij is verdeeld over verschillende kerkgenootschappen die elkaar lang hebben beconcurreerd. Aan de ene kant staan de zelfstandige Oekraïens-orthodoxe kerk, die in 2019 een eigen status kreeg, en aan de andere kant de tak die onder het Moskou-patriarchaat viel. Tussen die twee bestaan al jaren spanningen over kerkgebouwen, kloosters en gezag, spanningen die door de oorlog verder zijn opgelopen en waarbij veel parochies de band met Moskou hebben verbroken.

Twee orthodoxe tradities en de geünieerden

In het westen van het land, vooral in Galicië rond Lviv en in de Karpaten, is daarnaast de Grieks-katholieke kerk groot. Deze geünieerde kerk volgt de oosterse, byzantijnse liturgie, met dezelfde gezangen, iconen en lange diensten als de orthodoxen, maar erkent het gezag van de paus in Rome. Voor een buitenstaander zijn de diensten nauwelijks te onderscheiden van de orthodoxe, en alleen wie de geschiedenis kent, ziet het verschil. De kerk speelde in de Sovjettijd een belangrijke rol als ondergrondse gemeenschap en is na 1991 weer openlijk gaan functioneren.

Wie in een dorpskerk binnenstapt, ziet een wand vol iconen, brandende kaarsen en mensen die rechtop staan, want banken ontbreken doorgaans. De koepels boven die kerken zijn vaak met goud of zilver bekleed en blinken al van veraf boven de daken uit. In de westelijke lintdorpen staan soms meerdere kerken kort achter elkaar langs de doorgaande weg, elk van een ander genootschap of uit een andere periode, en daartussen talloze kleine kapelletjes, vaak niet groter dan een hokje, op kruispunten en bij bronnen.

Geloof langs de weg

Het geloof is niet tot de gebouwen beperkt. Veel mensen slaan een kruis wanneer ze langs een kerk rijden of lopen, een gebaar dat automatisch lijkt te gaan. Langs de wegen staan beelden en kruisbeelden, en daarin tekent zich een geografisch verschil af: in het westen, dichter bij Polen, hangt vaak een gekruisigde Jezus aan de kruisbeelden, terwijl verder naar het oosten Maria steeds vaker die plaats inneemt, als beeld in een nis of op een sokkel.

Opvallend is hoeveel kerken nog in aanbouw zijn. Op veel plaatsen verrijzen nieuwe gebedshuizen met steigers eromheen, bekostigd en deels gebouwd door de gemeenschap zelf, met giften van dorpsbewoners en vaak het werk van vrijwilligers. Soms staat het bouwwerk jarenlang half af terwijl de diensten al in het voltooide deel plaatsvinden. De gulden of zilveren koepel komt er meestal als laatste op, als bekroning van een project dat een heel dorp jaren bezighoudt.

Bij een halfafgebouwde kerk langs de weg ligt het bouwzand nog opgehoopt, terwijl uit de open deur al de zang van een dienst klinkt.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Mooi verhaal? ☕ Trakteer me op een koffie.