Van Siam naar Thailand: koningshuis, coups en de moderne staat

De overgang van absolute naar constitutionele monarchie voltrok zich in Thailand zonder veel bloedvergieten. Op 24 juni 1932 dwong een groep officieren en ambtenaren, de Khana Ratsadon, koning Prajadhipok tot het aanvaarden van een grondwet. Sindsdien is de koning staatshoofd zonder absolute macht en ligt het bestuur formeel bij een parlement met een premier. In de praktijk is de verhouding tussen kroon, leger en gekozen politiek de rode draad door de moderne Thaise geschiedenis gebleven.

Naamswijziging en twee koningen

In 1939 veranderde de regering onder Phibunsongkhram de landsnaam van Siam in Thailand, deels als nationalistisch statement dat de staat rond de Thaise etniciteit definieerde. Tussen 1945 en 1948 werd die naam kort teruggedraaid naar Siam en daarna opnieuw Thailand.

De twintigste eeuw werd voor een groot deel getekend door één vorst. Rama IX, Bhumibol Adulyadej, regeerde van 1946 tot zijn dood op 13 oktober 2016, zeventig jaar lang, en was daarmee de langst regerende monarch in de Thaise geschiedenis. Hij bouwde in die decennia een positie van moreel gezag op en werd door velen als bron van stabiliteit gezien. Zijn zoon Rama X, Vajiralongkorn, volgde hem in 2016 op en werd in mei 2019 gekroond. Onder hem kwamen delen van het kroonvermogen en enkele legereenheden onder directer koninklijk gezag, een verschuiving die meer discussie oproept dan onder zijn vader gebruikelijk was.

Coups, wetgeving en een instabiel heden

Militaire staatsgrepen horen bij het Thaise bestel. Sinds 1932 zijn er ongeveer twaalf tot dertien geslaagd. De recentste zijn die van 2006, waarbij premier Thaksin Shinawatra werd afgezet, en die van 2014, waarna legerleider Prayut Chan-o-cha het bestuur overnam en vervolgens jarenlang premier bleef. Het patroon is telkens vergelijkbaar: een gekozen regering, oplopende spanning, ingrijpen van leger of rechter, een nieuwe grondwet. Naast de staatsgrepen zelf speelt het Grondwettelijk Hof een terugkerende rol, dat de afgelopen jaren meermaals partijen ontbond en premiers uit hun ambt zette. Voor de doorsnee reiziger blijft dit alles op de achtergrond, maar het verklaart waarom de Thaise politiek zo vaak van gedaante wisselt.

Rond de monarchie geldt bovendien een strenge wet. Artikel 112 van het wetboek van strafrecht, de lèse-majesté-bepaling, stelt majesteitsschennis strafbaar met drie tot vijftien jaar cel per feit en wordt sinds ongeveer 2020 aanzienlijk vaker toegepast. Voor reizigers betekent dit uiterste terughoudendheid in uitspraken over het koningshuis, ook online.

De recente politiek is instabiel en verandert snel; wat volgt is een momentopname, controleer de actuele situatie voor vertrek. Bij de verkiezingen van mei 2023 won de progressieve partij Move Forward, maar zij werd van het premierschap geweerd. In augustus 2023 vormde Pheu Thai een regering met Srettha Thavisin als premier en keerde Thaksin terug uit ballingschap. In augustus 2024 ontbond het Grondwettelijk Hof Move Forward en zette het Srettha af, waarna Paetongtarn Shinawatra premier werd. In augustus 2025 zette datzelfde hof ook haar af, na een uitgelekt telefoongesprek tijdens een grensconflict met Cambodja. Eind 2025 werd Anutin Charnvirakul van de partij Bhumjaithai premier, in maart 2026 door het parlement herbevestigd. Of dat bij lezing nog de situatie is, valt niet te garanderen.

Aan de gevels van overheidsgebouwen en langs snelwegen hangen grote portretten van de koning in vergulde lijsten; bij een troonswisseling of gedenkdag worden ze vervangen, en aan welke foto’s er hangen is af te lezen welk tijdperk gaande is.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.