Nieuw-Zeeland ligt op de naad tussen twee aardschollen, en dat is geen abstractie: het is te zien in de bergen, te merken in de steden en te meten aan het ijs. De Zuidelijke Alpen bestaan omdat de Australische en de Pacifische plaat hier tegen elkaar aan duwen, en wat daarbij omhoog komt wordt door regen en gletsjers vrijwel even snel weer afgevoerd. Het land dat een reiziger ziet, is een momentopname van een proces dat nog volop doorgaat.
Een breuk van zeshonderd kilometer
De grens tussen de twee platen loopt als de Alpine Fault over ongeveer zeshonderd kilometer langs de westkant van het Zuidereiland, van Fiordland tot Marlborough. Op satellietbeelden is hij als een kaarsrechte lijn langs de voet van de bergen te zien, en de twee kanten schuiven met zo’n drie centimeter per jaar langs elkaar heen. Over miljoenen jaren opgeteld betekent dat honderden kilometers verschuiving: gesteente dat nu bij Milford Sound ligt, had oorspronkelijk een tegenhanger ver naar het noordoosten.
Die beweging gaat niet geleidelijk. De spanning bouwt zich op en komt er in één keer uit. Uit sedimentkernen uit meerbodems blijkt dat de breuk gemiddeld ongeveer elke tweeënhalve eeuw scheurt, met een marge van enkele decennia. De laatste keer was in 1717, toen er bijna vierhonderd kilometer breuk in beweging kwam bij een beving van naar schatting magnitude 8. Op basis daarvan komt recent onderzoek uit op een kans van ongeveer vijfenzeventig procent dat er in de komende vijftig jaar opnieuw een beving op de Alpine Fault plaatsvindt, en een kans van vier op vijf dat die dan magnitude 8 of hoger haalt.
Nieuw-Zeeland doet daar niet geheimzinnig over. Onder de naam AF8 werken de hulpdiensten van het hele Zuidereiland aan een gezamenlijk draaiboek voor precies dat scenario, inclusief de aanname dat de westkust dagen tot weken van de rest van het land afgesneden zal zijn.
Wat een beving met een stad doet
Hoe dat uitpakt, is in Canterbury te zien. In september 2010 trof een beving van magnitude 7,1 het gebied bij Darfield, en in februari 2011 volgde een zwaardere klap: een naschok van magnitude 6,3 die veel dichter bij de stad en veel dichter bij de oppervlakte zat en honderdvijfentachtig mensen het leven kostte. Het centrum van Christchurch werd grotendeels onbruikbaar, en in de oostelijke wijken langs de Avon verloor de bodem zijn draagvermogen. Door de schokken gedroeg de met water verzadigde zandgrond zich korte tijd als een vloeistof, een proces dat bodemverweking heet, in het Engels liquefaction: zand en water kwamen door het wegdek en door vloeren naar boven, funderingen zakten weg en huizen kwamen scheef te staan of verzakten. Daarna is het gebied onbewoonbaar verklaard. De Kroon heeft de eigenaren uitgekocht en in die rode zone zijn ruim achtduizend woningen gesloopt, waarvan zo’n vijfduizend in de strook langs de rivier; de laatste sloop was in 2021 klaar. Wat er nu ligt is een groene zone waar de straatnaamborden nog naar percelen met gras wijzen.
In november 2016 kwam er bij Kaikoura een beving van magnitude 7,8 bij, die de kustweg en de spoorlijn naar Picton maandenlang afsloot en de kust op sommige plekken meters omhoog duwde. Dat laatste is nog zichtbaar: zeebodem die nu boven water ligt, met de oude getijdenlijn erin.
IJs dat in één mensenleven halveert
Dezelfde bergen die door de breuk omhoog komen, vangen het vocht van de westenwind op, en dat heeft ooit een ongewoon lage gletsjergrens opgeleverd. Buiten de poolgebieden eindigde nergens een gletsjer zo dicht bij zee als Fox en Franz Josef.
Daar is in enkele decennia een eind aan gekomen. Metingen voor het Nieuw-Zeelandse ministerie van milieu zetten het ijsvolume van het land in 1978 op ruim drieënvijftig kubieke kilometer; in 2023 was daar dertig kubieke kilometer van over, oftewel zevenenvijftig procent van wat het ooit was. De jaarlijkse snowline-survey, waarbij vanuit een vliegtuig de sneeuwgrens op tientallen gletsjers wordt vastgelegd, laat sinds de jaren zeventig geen enkele omkering van die trend zien. Een gunstig sneeuwjaar levert hooguit uitstel op.
Voor een bezoeker is het gevolg concreet. Waar je in 1990 bij de Tasman-gletsjer nog recht op de ijswand keek, ligt die nu kilometers verderop achter een meer vol ijsbergen. De wandelpaden over de valleibodems van Fox en Franz Josef naar de gletsjertong zijn vervallen, deels door instabiele bodem en deels doordat de rivieren hun loop verlegden: de uitkijkpunten staan nu twee tot drie kilometer van het ijs.
Wat een reiziger ermee doet
Praktisch zijn er drie dingen het onthouden waard. Bevingen zijn hier normaal en de bouwvoorschriften zijn daarop ingericht; de standaardinstructie is drop, cover, hold, en bij een beving aan de kust die zo lang duurt dat staan moeilijk wordt, geldt: niet wachten op een waarschuwing maar zelf hoger land opzoeken. Verder kan één beving een hoofdweg maandenlang sluiten, en omdat er in veel streken maar één weg is, raakt dat elk reisschema. En in de gletsjervalleien verandert de situatie van jaar tot jaar: DOC geeft er dagelijkse toegangsupdates voor uit, en die zijn betrouwbaarder dan welke gids ook.
De bergen komen jaarlijks een centimeter omhoog, en het ijs dat ze afvoert is in één mensenleven bijna gehalveerd.
Deze gids houd ik zelf bij, zonder advertenties en zonder sponsor. Heeft hij je geholpen? Dan mag je me trakteren op een koffie of een biertje.
Jeroen
Plan je reis
- Overnachten in Nieuw-Zeeland: vergelijk accommodaties ›
- Activiteiten en excursies in Nieuw-Zeeland: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Nieuw-Zeeland
Meer foto’s uit Nieuw-Zeeland ›
Verder in de reisgids Nieuw-Zeeland
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Eens per maand in je inbox
Waar ik onderweg was, wat er nieuw is op de site en één verhaal uit het archief. Geen reclame, afmelden kan altijd.
Zonder advertenties
Deze website draait zonder advertenties en zonder sponsor. Vind je de verhalen en gidsen de moeite waard, trakteer me dan op een koffie of een biertje.
Jeroen