In 1960 was Zuid-Korea armer dan het merendeel van Afrika ten zuiden van de Sahara. Het had geen noemenswaardige delfstoffen, een verwoeste infrastructuur, een groot leger en een economie die overeind werd gehouden door Amerikaanse hulp. Zestig jaar later staat het in de top tien van industriële economieën. Die omslag heeft een naam gekregen, het Wonder aan de Han, en een aantal zeer concrete oorzaken.
Sturing van bovenaf
In 1961 pleegde generaal Park Chung-hee een staatsgreep, en onder zijn bewind werd de economie via opeenvolgende vijfjarenplannen op export gericht. De staat bepaalde welke sectoren voorrang kregen, verdeelde krediet en deviezen, beschermde de binnenlandse markt en koppelde steun aan exportprestaties. Bedrijven die de doelen haalden kregen meer; bedrijven die faalden gingen om.
De keuze viel op zware industrie: staal, scheepsbouw, chemie, later auto’s en halfgeleiders. Het staalbedrijf POSCO werd in 1968 opgericht, deels gefinancierd met de vergoedingen uit het normaliseringsverdrag met Japan. De snelweg tussen Seoul en Busan opende in 1970. Voor het platteland kwam de Saemaul Undong, een beweging die dorpen tegen elkaar liet concurreren om subsidies voor wegen, daken en elektriciteit.
Kapitaal kwam van buiten: Amerikaanse hulp, Japanse compensatiebetalingen, inkomsten uit de Koreaanse deelname aan de oorlog in Vietnam en uit bouwcontracten in het Midden-Oosten in de jaren zeventig, waar Koreaanse aannemers massaal personeel naartoe stuurden.
De chaebols
Het instrument waarmee dit werd uitgevoerd waren de chaebols: familiebedrijven die in ruil voor staatssteun de industriële doelen realiseerden. Samsung, Hyundai en LG groeiden zo uit tot conglomeraten die niet één product maken maar een hele sector bestrijken, van scheepswerven en chipfabrieken tot appartementen, verzekeringen en warenhuizen.
Die structuur maakte het mogelijk om in korte tijd op wereldschaal te concurreren, en ze verklaart waarom de merken in Korea alomtegenwoordig zijn. Ze heeft ook een keerzijde: een klein aantal families beheerst een onevenredig deel van de economie, de verwevenheid met de politiek heeft tot herhaalde corruptieschandalen geleid, en toeleveranciers en kleine ondernemers hebben weinig onderhandelingsruimte.
De politieke prijs
De economische groei ging decennialang samen met autoritair bestuur. Park Chung-hee werd in 1979 vermoord; de daaropvolgende machtsovername leidde in mei 1980 tot de opstand in Gwangju, die met militair geweld werd neergeslagen. Pas na massale protesten in juni 1987 kwamen er directe presidentsverkiezingen. De Olympische Spelen van Seoul in 1988 waren het internationale visitekaartje van een land dat net democratisch was geworden.
De laatste grote schok kwam in 1997, toen de Aziatische financiële crisis Zuid-Korea dwong tot een noodlening van het IMF. Bedrijven vielen om, de werkloosheid steeg, en er kwam een landelijke campagne waarbij burgers hun gouden sieraden inleverden om de staatsschuld te helpen aflossen. De lening werd vervroegd terugbetaald, maar de vaste banen die daarvoor normaal waren, kwamen niet terug.
Wat wel opkwam was de culturele export. Koreaanse televisieseries, film en popmuziek werden vanaf eind jaren negentig een bewust ondersteunde exportsector, met een bereik dat de industriële merken inmiddels evenaart.
De campagne van 1997 leverde ruim tweehonderd ton goud op, ingezameld bij bankfilialen waar mensen in de rij stonden met trouwringen en de gouden ringetjes die kinderen bij hun eerste verjaardag krijgen.
Plan je reis
- Overnachten in Zuid-Korea: vergelijk accommodaties ›
- Trein- en bustickets in Zuid-Korea: bekijk routes op 12Go ›
- Activiteiten en excursies in Zuid-Korea: bekijk op GetYourGuide ›
Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.
Foto’s uit Zuid-Korea
Meer foto’s uit Zuid-Korea ›
Verder in de reisgids Zuid-Korea
Alle gidsartikelen ›Introductie en plaatsen
Achtergrond
Nieuwe verhalen in je mail
Eén bericht bij elke nieuwe aflevering, verder niets.
Waardeer je dit blog?
Een kleine bijdrage helpt om de verhalen te blijven schrijven.