In 2010 fietste ik Oekraïne binnen bij Ubla, een verlaten grenspost in de bossen tussen Slowakije en Transkarpatië. De grenswacht was vooral met zichzelf bezig, een olievat stond zwarte rook te braken, en daarachter begon het grootste land van Europa. Dat land is er nog, maar je komt er niet meer. Sinds 24 februari 2022 voert Rusland een grootschalige oorlog tegen Oekraïne, en die oorlog raakt het hele grondgebied, niet alleen het front.
Wat er aan de hand is
Het is inmiddels meer dan vier jaar oorlog. De frontlijn loopt over ongeveer 1200 kilometer door het oosten en zuiden, van de regio Charkov tot de Zwarte Zee. Rusland houdt grofweg een vijfde van het Oekraïense grondgebied bezet, waaronder de Krim, delen van de Donbas en stukken van de zuidelijke provincies. De Russische opmars is het afgelopen jaar grotendeels tot stilstand gekomen, maar van een doorbraak naar vrede is geen sprake. Er zijn onderhandelingen, en die worden met enige regelmaat aangekondigd, maar een staakt-het-vuren ligt er medio 2026 niet.
Belangrijker voor wie aan reizen denkt: de oorlog beperkt zich niet tot de loopgraven. Rusland beschiet vrijwel dagelijks steden in het hele land met langeafstandsraketten en drones, ook plaatsen die honderden kilometers van het front liggen. Kyiv, Lviv, Odessa en Charkov krijgen luchtalarm en inslagen, soms midden in de nacht, soms midden op de dag. De luchtverdediging onderschept veel, maar niet alles. Een stad die op de kaart veilig oogt, is dat in de praktijk niet.
Een stad die op de kaart ver van het front ligt, ligt nooit ver genoeg om buiten bereik van de drones te blijven.
Waarom je er niet heen kunt
Het Oekraïense luchtruim is sinds het begin van de invasie gesloten. Er zijn geen commerciële vluchten; wie het land in of uit wil, doet dat over land via de westgrens met Polen, Slowakije, Hongarije of Roemenië. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken kleurt heel Oekraïne rood, de zwaarste categorie: niet reizen, onder geen enkele voorwaarde. Het reisadvies is in deze vorm voor het laatst bevestigd in juni 2026. De ambassade waarschuwt er expliciet bij dat zij mensen die in de problemen komen niet kan helpen.
Daar komt de oorlogseconomie van het land zelf bij. Oekraïne staat onder staat van beleg. Mannen tussen 18 en 60 jaar mogen het land in principe niet verlaten en kunnen worden opgeroepen. Het hele systeem van wegen, spoor, stroom en communicatie is afgestemd op oorlog, niet op bezoek. Reisverzekeraars dekken Oekraïne niet; je bent er volledig op jezelf aangewezen.
De menselijke schaal
De cijfers geven een idee van wat er onder die kaart schuilgaat. Volgens de Verenigde Naties zijn sinds het begin van de invasie meer dan vijftienduizend burgers gedood, een aantal dat als ondergrens geldt omdat lang niet alles te verifiëren is. Bijna zes miljoen Oekraïners zijn als vluchteling het land uit, vooral naar de rest van Europa, en nog eens ruim drie miljoen zijn binnen de grenzen op de vlucht. Meer dan tweeënhalf miljoen woningen, ongeveer een achtste van de hele woningvoorraad, is beschadigd of verwoest.
De regio waar ik in 2010 binnenkwam, het bergachtige westen, is nu een van de relatief veiligere delen en tegelijk de doorgang voor alles wat het land in en uit moet: vluchtelingen, hulpgoederen, militair materieel. De rust van die lege grenspost bij Ubla is verdwenen. Odessa, de havenstad waar mijn fietstocht door Oekraïne destijds eindigde, ligt nu aan een zee vol mijnen en wordt regelmatig bestookt vanuit de lucht.
Wat dit betekent voor deze reisgids
De rest van deze reisgids beschrijft Oekraïne zoals het was en, hopelijk, weer zal zijn: de Karpaten met hun houten kerken, het Hoetsoelenland rond Kolomyia, het habsburgse Chernivtsi, de keuken van borsjtsj en varenyky, de zwarte aarde van de steppe. Dat is geen ontkenning van de oorlog, maar het tegendeel. Een land is meer dan zijn frontlijn, en het is de moeite waard te weten wat er op het spel staat. Voor nu is het antwoord op de vraag of je erheen kunt eenvoudig: nee. Niet als toerist, niet als avonturier, niet met een goede reden. Wie Oekraïne wil steunen, doet dat vanaf afstand, niet door er een reisbestemming van te maken.
Oekraïne bezoeken is op dit moment geen kwestie van durf maar van fatsoen: je blijft weg.