De geheime oorlog en de bommen die bleven liggen

Geen enkele gebeurtenis heeft Laos zo diep getekend als een oorlog die officieel niet bestond. Tussen 1964 en 1973 werd het land het toneel van een van de zwaarste bombardementscampagnes uit de geschiedenis, en de gevolgen liggen tot vandaag letterlijk in de grond.

Een oorlog die niemand toegaf

Toen de oorlog in Vietnam escaleerde, gebruikten de Noord-Vietnamezen het oosten van Laos als bevoorradingsroute naar het zuiden, een netwerk van junglepaden dat bekend werd als de Ho Chi Minh-route. Officieel was Laos neutraal, en officieel liep die route er niet, maar in de praktijk bewogen er mensen, wapens en voorraden doorheen. De Verenigde Staten reageerden met een luchtoorlog om die aanvoer te stoppen, en omdat Laos formeel buiten het conflict stond, gebeurde dat in het geheim, buiten het zicht van het Amerikaanse publiek en het Congres.

De cijfers zijn moeilijk te bevatten. Meer dan twee miljoen ton aan bommen viel op Laos, meer dan op heel Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog, verspreid over honderdduizenden vluchten. Omgerekend kwam dat neer op jarenlang, om de acht minuten, een lading bommen, dag en nacht. Daarmee werd Laos het zwaarst gebombardeerde land ter wereld per hoofd van de bevolking. Tegelijk voerde de CIA een geheime grondoorlog, waarbij vooral Hmong-strijders werden bewapend, met na de communistische overwinning van 1975 vervolging en massale vlucht als gevolg.

De erfenis in de grond

Het grootste probleem is niet wat ontplofte, maar wat níet ontplofte. Een aanzienlijk deel van de afgeworpen munitie, naar schatting rond dertig procent, kwam nooit tot ontploffing en bleef achter als UXO, unexploded ordnance. Berucht zijn de clusterbommen, die kleine ronde submunitie verspreidden ter grootte van een tennisbal; veel daarvan ligt nog in rijstvelden, bospaden en dorpsgronden.

Meer dan een halve eeuw na de laatste vlucht eist die erfenis nog steeds slachtoffers. Er vallen jaarlijks doden en gewonden, en een groot deel van hen zijn kinderen, aangetrokken door de vorm en het formaat van de submunitie. De besmetting remt ook de ontwikkeling: een boer kan geen nieuw stuk grond in gebruik nemen zonder dat het eerst is gecontroleerd. Ruimingsorganisaties werken al meer dan dertig jaar systematisch door het land, en 2024 was een recordjaar qua geruimde oppervlakte, maar tegen het einde van dat werk lijkt het voorlopig niet te lopen, mede doordat de financiering wisselvallig is en deels afhangt van hetzelfde land dat de bommen wierp.

Bij een UXO-kantoor staan de ontmantelde bommen op een rij in de tuin; pas van dichtbij zie je hoe groot ze zijn, en hoeveel er nog moeten volgen.

Sommige links op deze pagina zijn partnerlinks: boek of koop je via zo’n link, dan verdient Bestemmingonbekend een kleine commissie. Jij betaalt niets extra.

Mooi verhaal? ☕ Trakteer me op een koffie.